Who's Online
1 registered (SaRaH) and 38 anonymous users online.
Newest Members
ari poetry, HArD_dAnCe, WebShqip, KOD, Xhena
6802 Registered Users
November
Su M Tu W Th F Sa
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
Shout Box

Top Posters
18734
pinkparadise
15196
Kondrapedali
13804
I
13655
TEDI
13076
USA
Forum Stats
6802 Members
70 Forums
17321 Topics
964912 Posts

Max Online: 371 @ 10/24/07 11:59 PM
Faqet e fundit
»Chat.al
»Arkiva Mediatike - Infoarkiv
»virtualbania
Page 1 of 4 1234>
Topic Options
Rate This Topic
#253277 - 04/28/05 05:10 PM Izraeli
klevis2000 Offline
anetar aktiv


Registered: 02/13/03
Posts: 1032
Loc: shqiperi
Roger Garaudy
RASTI IZRAEL

Studim i sionizmit politik


Titulli origjinal: The case of Israel
(a study of political - zionism)


Ka shumė tema tė cilat merren me kėtė ēėshtje - nga pikėpamja pozitive dhe negative, por kurrė nga ajo neutrale, bile edhe kur kanė pretendime tė tilla - dhe padyshim do tė ketė edhe tė tjera. Mirėpo tash, kur njėri prej intelektualėve prijėtarė tė Francės i jep kontribut tė vlefshėm ndriēimit tė kėsaj ēėshtjeje, ėshtė e drejtė qė libri i tij tė bėhet i kuptueshėm nė gjuhėn angleze.
Roger Garaudy nuk i mbėshtetet neutralitetit. Ai, nė tė vėrtetė, beson se shtetėsia e Izraelit - e drejta e tij e dėgjuar pėr tė qenė, tė cilėn arabėt palestinezė ėshtė dashur ta pranojnė - bazohet nė mashtrimin famoz. Ai thotė: „Izraeli nuk posedon legjitimitet - as historik, as biblik, as juridik - nė pikėpamje tė hapėsirės ku ėshtė themeluar”. Pėr tė sionizmi politik, i cili ka lindur me mund tė madh para njė shekulli me paraqitjen e Theodor Herzlit dhe librit tė tij Der Judenstaat (shteti hebraik), nuk ėshtė vetėm shtrembėrim i tė vėrtetės por edhe tradhėti e sionizmit fetar dhe profetėsisė sė vėrtetė shpirtėrore hebraike, tė cilėn Garaudy e ēmon. Qoftė e turpshme ose e sinqertė, mirėpo pėrherė e pamėshirshme, ithtarėt e Herzlit e kanė shfrytėzuar atė qė Garaudy e quan „mit historik” dhe „pretekst biblik” pėr ta okupuar Palestinėn dhe pėr ta dėbuar popullin e saj.
Mė kujtohet se njė herė e kam pyetur njė shkencėtar dhe diplomat tė famshėm izraelit nė ēka, sipas mendimit tė tij, bazohet diplomacia izraelite. Ai u pėrgjegj: „Shumė thjesht. Nė Dhjatėn e Vjetėr”. Fakti se ai vetė, sikur Herzli, ka qenė ateist i bindur ose, tė themi, tė supozohet se diplomacia izraelite do tė duhej tė realizohet, pėr shembull, diku nė mes hindusėve ose tė pafeve, tė cilėt nuk kanė kurrfarė respekti tė veēantė ndaj Dhjatės sė Vjetėr, nuk i ka lėnė mbresė si vėshtirėsi. Golda Meiri e ka zgjidhur tėrė problemin kur, me shkathtėsinė e saj tė zakonshme, tha: „Kjo tokė ekziston si rezultat i premtimit tė cilin na e ka dhėnė vetė Zoti. Do tė ishte qesharake tė kėrkohet pranim i legjitimitetit tė saj”. Roger Garaudy nuk i pranon pohimet e kėtilla. Ai argumenton se kemi tė drejtė t’i shtrojmė vetes pyetje se a thua, vallė, vėrtet kjo ka qenė dėshira e Zotit, pasi qė urdhėrat e tij na i ka pėrcjellė, shpesh herė nė mėnyrė jobindėse dhe kontradiktore, pikėrisht populli i cili i jep tė drejtė vetes tė bėhet trashėgimtar i porosisė sė Tij. Pėrveē kėsaj, edhe krahas supozimit se Zoti me tė vėrtetė ka dhėnė njė premtim tė tillė, Garaudy dyshon se ata tė cilėt e sundojnė sot Palestinėn janė trashėgimtarėt e vėrtetė. Andaj i ėshtė kushtuar analizės, jo vetėm tė „mitologjisė biblike”, por edhe tė asaj qė ai e quan „mitologji e tė drejtave historike”.
Nė kėtė kuptim argumentet janė prezentuar edhe mė parė, por, sipas mendimit tim, asnjėherė kaq bindshėm. Stili i shqyrtimit ėshtė polemizues dhe ndonjėherė i ashpėr, por gjithmonė racional. Shqyrtimi te disa, me siguri, do tė nxitė hidhėrimin, por meriton pėrgjigje tė urtė. Hiē hidhėrim mė tė vogėl nuk do tė nxjerrė as pohimi se „sionizmi dhe antisemitizmi nė njėfarė dore janė vėllezėr bineq”. Do tė ishte vėshtirė tė mohohet ekzistimi i lidhjeve objektive midis tyre, sepse edhe sionizmi edhe antisemitizmi i kanė rrėnjėt nė besimin se asimilimi i ēifutėve nė shoqėri joēifute ėshtė i padėshirueshėm dhe nė fund tė fundit i pamundshėm. Dyshimin nė kėtė lidhje lehtė do ta demantojė hyrja nė ligjet naciste tė Nirnbergut pėr racat prej 1935: „Sikur ēifutėt tė kenė shtetin e vet i cili pėr pjesėn dėrmuese tė popullit do tė ishte atdheu i tyre, ēėshtja hebraike qysh sot do tė ishte zgjidhur, bile edhe pėr to vetė. Sionistėt e flaktė aspak nuk i kundėrshtojnė premisat themelore tė ligjeve nirnbergiane, sepse e dinė se kėta ligje janė zgjidhje e drejtė pėr popullin hebraik”.
Do tė ishte absurd tė mohohet se disa prej antisemitistėve tė sotshėm e marrin Izraelin pėr shėnjestėr nga hidhėrimi. Megjithatė, shumė prej nesh pėrherė kanė qenė tė bindur se, nė fund tė fundit, shteti Izrael mė parė e ka shtuar antisemitizmin nė botė

se sa e ka zvogėluar. Pas invazionit nė Liban, a mund tė thuhet, vallė, se nuk jemi nė tė drejtė?
Krahas argumenteve tė qarta dhe logjike tė Garaudyt ekziston edhe njė arsye pėr shkak tė tė cilit ky libėr do tė ketė tėrheqshmėri freskuese pėr lexuesit e regjionit qė flasin anglisht. Sado moti qė tė kishin mėsuar mbi Shkrimet e shenjta dhe cilėsdo fe t’i takonin, nė to ka lėnė pėrshtypje besnikėria protestante Dhjatės sė Vjetėr, kėshtu qė lehtė mund tė bėhen tė gatshėm ta nxisin lėvizjen moderne sioniste nė pėrmbushjen e profecisė. Kjo ėshtė manifestuar edhe nė thėnien e jozakonshme tė Arthur Balfourit mė 1919, se „sionizmi, qoftė i mirė apo i keq, i vėrtetė apo i gabuar, rrėnjėt i ka nė traditėn e lashtė, nė nevojat e sė tashmes dhe nė shpresat e sė ardhshmes, gjė qė ėshtė me rėndėsi shumė mė tė madhe se dėshirat dhe paragjykimet e 700 mijė arabėve tė cilėt tash banojnė nė kėtė vend tė lashtė (Palestinė)”. Edhe Jimmy Carter ka thėnė diē mjaft tė ngjashme kur, 60 vjet mė vonė, nė Knesetin izraelit ka deklaruar se raporti midis SHBA-ve dhe Izraelit „ėshtė i pazhdukshėm, sepse themelohet nė vetėdijen, moralin, religjionin dhe besimin e vetė popullit amerikan...”.
Roger Garaudy ėshtė trashėgimtar i traditave tė ndryshme. Pėr tė ēėshtjet tė cilat i ka ngritur afera Dreyfus ende janė realitet i gjallė. Ai e pranon ashtu tė gatshme se tė jesh kundėrshtar i Dreyfusit - do tė thotė tė jesh racist dhe fetarisht njeri fanatik i cili e gjykon ndikimin hebraik nė shoqėrinė franceze - domethėnė tė jesh mbrojtės i sionizmit politik. Sipas dėshmisė personale (Le Monde, 30 korrik 1983) e pranoi krishtėrizmin dhe u bė anėtar i Partisė Komuniste tė Francės nė vitin 1933, nė kohėn kur Hitleri erdhi nė pushtet. Pėrkrahja e fesė dhe hyrja nė Partinė Komuniste tė vendit tė vet pėr tė aspak nuk ka qenė kontradiktore. Nė botėn e „absurditetit dhe tmerrit” me ndėrmjetėsimin e besnikėrisė ndaj fesė ka qenė nė gjendje sėrish tė gjejė kuptim nė jetėn dhe historinė e vet, por ndjente mangėsi tė doktrinės shoqėrore kishtare „e cila nuk ka dhėnė mundėsi pėr tejkalimin e kundėrshtive tė kėsaj bote nė rendin ekzistues”. Nė atė kohė u duk se partia komuniste ėshtė kundėrshtari mė i vendosur i kapitalizmit dhe nacizmit. Sot e konsideron njėsoj tė natyrshme se ka qenė normale qė, krahas interesimit tė gjatė tė tij pėr qytetėrimin arabo-islam tė gjejė qetėsi dhe kompletim nė Islam, fe universale e cila Moisiun dhe Jezuin i numėron tė dėrguar tė vet dhe nė tė cilėn, sipas fjalėve tė Garaudyt, nuk ka ndarje nė mes shkencės, arsyes dhe shpalljes. Pėrveē kėsaj, Islami jep mundėsi qė tė mbizotėrohet problemi i raportit tė besimit dhe veprimit politik - gjė qė ėshtė me vlerė tė madhe pėr njeriun sikur Garaudy.
Jeta e Garaudyt, e pėrmbushur me luftė kundėr ekstremizmit nacionalist, racizmit dhe imperializmit politik perėndimor, e ka sjellur atė deri te kjo padi publike e sionizmit politik nė tė gjitha manifestimet e tij tė kaluara dhe tė tashme. Ky shqyrtim vėrtet meriton t’i kushtohet vėmendje.
Petėr Mansfieldi

Top
#253278 - 04/28/05 05:12 PM Re: Izraeli
klevis2000 Offline
anetar aktiv


Registered: 02/13/03
Posts: 1032
Loc: shqiperi
Hyrje

Ky shqyrtim ka tė bėjė me njė temė „tė ndaluar”: sionizmin dhe shtetin Izrael. Nė Francė mund tė kritikohet dogma katolike ose marksizmi, tė sulmohet ateizmi ose nacionalizmi, tė gjykohet regjimi i Bashkimit Sovjetik, SHBA-ve ose Afrikės Jugore, tė predikohet anarkia ose monarkizmi pa ndonjė rrezik tė veēantė, pėrpos polemizimit tė zakonshėm qė mund tė mbarojė edhe me pėrmbysjen e premisave tė autorit. Po qe se, megjithatė, i hyhet analizimit tė sionizmit kalohet nė njė botė krejtėsisht ndryshe. Nga fusha e literaturės kalohet nė fushėn e organeve tė drejtėsisė. Nė bazė tė njė ligjit prej 29 korrik tė vitit 1981, i cili, nė mėnyrė mjaft tė drejtė, ndalon shpifjen e cilitdo person sipas pėrkatėsisė sė tij kombit, racės, religjionit ose grupit tė caktuar etnik, ēdo kritikė drejtuar shtetit Izrael dhe sionizmit politik nė tė cilin e ka nismėn ju ekspozohet persekutimeve.
Pėr shkak tė kritikės rrėnjėsore tė shtetit Izrael - kurse me termin „rrėnjėsor” nuk kam pėr qėllim kritikėn e veprimeve njė nga njė, bile as ato kriminale, por logjikėn e brendshme tė njė shteti i cili themelohet nė parimet e sionizmit politik - menjėherė do tė trajtoheni si „nacist”, gjė e cila jetėn do t’ua vė nė rrezik. Autori i kėtij shqyrtimi mund ta dėshmojė kėtė fakt, pasi qė pėr tė njėjtėn arsye ai vetė ka pėrjetuar pėrsekutime, ėshtė akuzuar pėr „nacizėm” dhe ėshtė kėrcėnuar me vdekje.1
Me ēfarė mekanizmi ka qenė e mundshme qė tendencat e sionizmit politik tė vehen nė fushėn e luftėrave fetare? Me ndihmėn e amalgamėve, lėvizjen e kuptimeve dhe supstitucioneve me tė cilat Begini ka dhėnė dritė tė gjelbėrt kur ka shqiptuar togėfjalėshin: „Nuk ekziston kurrfarė dallimi midis antiizraelizmit, antisionizmit dhe antisemitizmit”. Kėtė togėfjalėsh menjėherė e pranuan dhe e pėrhapėn nė mbarė botėn prijėsit e organizatės botėrore sioniste.2
Para se tė fillojmė hulumtimin e ideologjisė dhe praksės sė sionizmit politik, duhet qė, pėr arsye tė forta qė i pėrmendėm, tė vėrtetojmė lėndėn e kritikės sonė duke pėrcaktuar dhe duke theksuar dallimet midis sionizmit fetar dhe atij politik, midis sionizmit dhe hebraizmit dhe pastaj midis Izraelit biblik dhe shtetit sionist Izrael.

A. Sionizmi fetar dhe politik

Ėshtė e pamundshme tė mos dallohen dy karaktere plotėsisht tė ndryshėm: karakteri i sionizmit fetar dhe karakteri i sionizmit politik.
Sionizmin fetar shpesh herė e kanė predikuar mistikėt. Ai futet nė lidhje me shpresėn e madhe mesiane tė hebraizmit, sipas sė cilės me ardhjen e Mesiut pas kalimit tė kohės do tė realizohet Mbretėria e Zotit nė tėrė njerėzinė „nė tė gjitha bashkėsitė njerėzore nė tokė” (Zėnafilla, XII, 3), nė qendėr tė sė cilės do tė jenė ato vende nė tė cilat Bibla i vendos rrėfimet pėr Abrahamin dhe Moisiun.
1 Kėtu nuk bėhet fjalė pėr asgjė tė re. I nderuari A. C. Forrest nė librin The Unholy Land (Toronto dhe Montreal, MacLelland Stewart, 1971) rrėfen se si, pasi qė kishat prezbiteriane ia kishin besuar tė pėrgatitė raport pėr tė ikurit palestinezė, duke u kthyer me argumente nė formė tė fotografive se izraelitėt kanė shfrytėzuar bomba pėrcėlluese, pranoi vėrejtjen shoqėrore tė prijėsit hebraik antisionist, Bill Gottliebit, siē vijon: „Po qe se supozimet e mia nuk janė tė gabuara, do tė vijė deri te thirrja e haptė e sionistėve dhe mund tė bėheni gati nė tė gjitha llojet e padive shpifėse” (f. 39). Prej rastit Forrest deri te proceset gjyqėsore tė ngritur kundėr Georges Montaronit (Temoignage Cretien), Jacque Fauvetit prej Le Mondeit dhe kundėr meje, metodat nuk janė ndryshuar.
2 Nė Komitetin Nacional tė Ligės Ndėrkombėtare kundėr racizmit dhe antisemitizmit M. Andre Monteili deridiku e parafrazoi togėfjalėshin e Beginit: „Antisionizmi”, tha ai, ėshtė „inkorporim i antisemitizmit”. „Antisemitizmi modern ka gjetur mėnyrė mė respektabile tė tė shprehurit: thjesht, nuk ėshtė e mundur tė kihet disponim antisemit sepse fjala ėshtė pėr antisionizėm” (Le Monde, 16 nėntor 1982). Pastaj do ta shqyrtojmė arsyen e kėsaj mimeze.

Ky sionizėm fetar ka sjellur deri te vizita tradicionale e hebrenjve „tokėn e shenjtė”, bile edhe deri te konstatimi i bashkėsive shpirtėrore, posaēėrisht nė Safed, kur persekutimet nga ana e „mbretėrve mė katolikė” tė Spanjės (pas njė bashkėjetese tė gjatė dhe tė lumtur tė muslimanėve dhe hebrenjve nė atė vend) i kanė shtyrė disa njerėz tė devotshėm tė shkojnė nė Palestinė qė tė mund tė jetojnė nė harmoni me fenė e tyre.
Nė njė kohė mė tė afėrt pėr ne, nė shekullin 19, „adhuruesit e Sionit” (Choveve Zion) kanė tentuar qė nė tokėn e Sionit tė krijojnė qendėr shpirtėrore prej nga do tė pėrhapeshin besimi dhe kultura hebraike.
Duhet vėnė nė pah se kėtij sionizmi fetar (i cili ka tubuar relativisht grupe tė vogla besimtarėsh) muslimanėt kurrė nuk i janė kundėrvėnė, sepse edhe ata veten e konsiderojnė pasardhės tė Abrahamit dhe besimit tė tij. Sionizmi shpirtėror, i cili ēdo program politik pėr krijimin e shtetit dhe ēfarėdo sundimi tė Palestinės e ka konsideruar tė huaj, asnjėherė nuk iu ka prijė konflikteve midis bashkėsive hebraike dhe banorėve arabė, qofshin muslimanė apo tė krishterė.
Sionizmi politik ėshtė fėmijė i Theodor Herzlit, i cili nė Vjenė duke filluar prej vitit 1882 ka themeluar doktrinėn e kėsaj lėvizjeje, kėshtu qė nė vitin 1896 ia ka dhėnė formėn pėrfundimtare nė librn Der Judenstaat (shteti hebraik). Kongresi botėror sionist i mbajtur nė Bazel nė vitin 1897 shėnoi fillimin e zbatimit konkret tė doktrinės herzliane. Qė nė fillim ėshtė e domosdoshme tė pėrcaktohet se vetėm ky sionizėm politik, me parimet dhe pasojat e tij, paraqet temėn e shqyrtimit e cila ndodhet para jush.
Para sė gjithash, pėrkundėr sionizmit fetar, Herzli nė konceptimet e tij ka qenė agnostik mė radikal dhe bile ashpėr u ėshtė kundėrvėnė atyre tė cilėt hebreizmin e kanė definuar si religjion. Nga pikėpamja e sionizmit politik, hebrenjtė, para sė gjithash, janė „popull”. (Kur do tė merremi me „ligjet themelore” tė shtetit Izrael do tė shqyrtojmė dykuptimshmėrinė themelore tė definicionit „hebraik” dhe konstantėn e cila luhatet nė mes definicionit sipas „prejardhjes etnike” dhe definicionit sipas „religjionit”.3
Herzli, profesioni thelbėsor i tė cilit nuk ka qenė i natyrės fetare, por i natyrės politike, e ka prezentuar ēėshtjen e „sionizmit” nė njė mėnyrė tė re radikale. Nė bazė tė pėrshtypjes e cila, sipas fjalėve tė tij, tek ai ka lėnė afera Dreyfus, ka ardhur nė pėrfundimet vijuese:
1. Hebrenjtė, kudo qofshin nė botė dhe nė cilindo shtet qė jetojnė, pėrbėjnė njė „popull” tė vetėm.
2. Pėrherė dhe ēdokund kanė qenė tė ekspozuar persekutimeve.
3. Nuk mund t’i asimilojnė popujt nė mesin e tė cilėve jetojnė (tė njėjtin supozim e shprehin tė gjithė antisemitėt dhe racistėt).

Pėrfundimet praktike, tė cilat Herzli i nxori prej kėtyre koncepteve dhe zgjidhjeve dhe tė cilat i ka mbrojtur nė kuptim tė pėrfundimit tė antagonizmit ekzistues, mund shkurtimisht tė reduktohen nė pikat qė vijojnė:
1) Refuzimi i asimilimit, tė cilin, nė tė vėrtetė, nuk e pėrkrahin vendet e Evropės Lindore, e sidomos Mbretėria Ruse, ndodh nė pėrmasa gjithė e mė tė mėdha nė Perėndim (posaēėrisht nė Francė, ku, pas aferės Dreyfus, antisemitizmi e ka zbuluar fytyrėn e saj tė turpshme).

3 Veprėn bazore nė kėtė temė, nė tė cilėn shpesh do tė kemi rast tė thirremi, e ka shkruar juristi i flaktė sionist Prof. Claude Kleini, drejtor i institutit pėr tė drejtėn komparative nė Universitetin Hebraik nė Jerusalem. Vepra ėshtė titulluar: Le Carctere juif de l’Etat d’Izrael (Paris, botim i Cujasit, 1977). Ai nuk e fshehė se vjen deri te ngatėrimi i vazhdueshėm i kriteriumit etnik dhe atij fetar duke u pėrgjigjur nė pyetjet kush ėshtė ēifut (Kreu 2, f. 47) dhe kush nuk ėshtė ēifut (Kreu 3, f. 52).

2) Krijimi i jo vetėm „vatrės” shpirtėrore, qendrės nga e cila do tė shpėrndahej besimi dhe kultura hebraike, por themelimi i „shtetit hebraik”, ku do tė vendoseshin tė gjithė hebrenjtė e botės. Kėtu, gjatė kėtyre viteve tė fundit tė shekullit 19 (i cili nė Evropė ėshtė shekulli „i nacionaliteteve”), njihet njėra nga shprehjet e nacionalizmit tipikisht perėndimor. Ky nacionalizėm mjaft fuqishėm ėshtė manifestuar nė Gjermani dhe dukshėm ka ndikuar nė Herzlin, njeri me koncepte dhe arsimim gjerman.
3) Shteti duhet vendosur nė hapėsirėn e „zbrazėt”. Ideja e kėtillė, karakteristikė e kolonializmit si paraqitje mbizotėruese e asaj kohe, ka nėnkuptuar pėrjashtimin e ēfarėdo kujdesi qoftė pėr popullatėn autoktone. Supozimet i Herzlit dhe prijėsve tė mėvonshėm tė sionizmit politik tė cilėt kanė qenė ithtarė tė tij janė themeluar nė qėndrimin e kėtillė kolonialist, i cili do tė jetė bazė e gjithė ndėrmarrjes sė ardhshme sioniste, kurse mė vonė edhe i shtetit Izrael i cili ėshtė paraqitur nga ai.

Ēėshtja e zgjedhjes sė regjionit nuk ka qenė me rėndėsi pėr Herzlin, i cili, siē do tė shohim, pėr vend veprimi tė „carter kompanisė” sė vet, embrionit tė shtetit tė ardhshėm, ka marrė nė shqyrtim ose Argjentinėn (sipas sugjerimit tė baron Hirshit) ose Ugandėn (tė cilėn e ka propozuar Britania). Ėshtė me rėndėsi se Herzli ka kėrkuar kėshillė prej Cecil Rhodesit i cili nė atė kohė ka qenė i angazhuar, nė kolonizimin e Afrikės Jugore, sepse sipas fjalėve tė Herzlit edhe ndėrmarrja e tij personale ka qenė e llojit „kolonizues”.
Herzli, megjithatė, nga tė gjitha territoret nė tė cilat shteti hebraik ka mund tė vendoset, i ka dhėnė pėrparėsi Palestinės, sepse ka dashur t’i shfrytėzojė synimet e „adhuruesve tė Sionit” dhe tė pėrforcojė lėvizjen e vet duke e kanalizuar nė dobi tė traditės sė vet fetare nė tė cilėn vetė nuk ka besuar.
Pėr implementimin e politikės sė hartuar ėshtė dashur tė shfrytėzohet ēdo arsye e cila ka shkaktuar kėtė dykuptimshmėri. Shembull mė tipik i shfrytėzimit tė urtė tė pėrzierjes sė kėtyre dy llojeve tė sionizmit, shumė vjet pas vdekjes sė Herzlit, ėshtė deklarata e Belfourit nga viti 1917, me tė cilėn qeveria britanike ka pėrkrahur njėfarė „atdheu nacional pėr hebrenjtė” nė Palestinė, por jo nė dėm tė interesave tė popullatės vendėse. Megjithatė, prijėsit e sionizmit politik e kanė shfrytėzuar Deklaratėn nė kuptim tė paralajmėrimit pėr krijimin e „shtetit hebraik” nė vend tė Palestinės, nė tė cilėn popullata vendėse do tė eliminohej nė dobi tė qeverisjes sė shtetit sionist mbi tėrė territorin.
Pikėrisht ky karakter kolonializues i sionizmit politik, me „baza” mitologjike dhe pasoja tmerruese edhe pėr popullin e nėnshtruar kolonizimit edhe pėr paqen botėrore, bėn temėn e vetme tė analizės sonė kritike.


B. Sionizmi dhe Hebreizmi

Deri nė kalimin nga lufta letrare nė atė gjyqėsore, e nga debata politike nė ndeshje fetare ka ardhur me futjen e njė hutie tjetėr, e njė amalgame tjetėr. Loja me pėrzierjen e palejuar tė sionizmit politik dhe fetar (gjė qė mundėson, shfrytėzimin e religjionit nė shėrbim tė politikės, arsyetimin e politikės sė caktuar dhe shndėrrimin e saj nė njėfarė tabue qė qėndron mbi ēdo kritikė) nuk ka qenė e mjaftueshme, andaj ėshtė lozur edhe loja e identifikimit tė sionizmit fetar me hebreizmin, qė pėr antisemitizėm tė mund t’i akuzojnė tė gjithė kritikėt e prijėsve izraelitė tė politikės sioniste. Konceptim mė i thellė pėr antisemitizėm mund tė gjendet nė librin e Bernard Lazareit, Antisemitism, its History and Causes (Antisemitizmi, historia dhe shkaqet e

tij), e publikuar nė vitin 1894,4 pikėrisht nė atmosferėn e krijuar tė aferės Dreyfus dhe paraqitjes sė sionizmit politik herzlian.
Nuk do tė ishte e vėrtetė tė thuhet, gjė qė ndonjėherė ndodh, se „nė punimet e tij tė mėvonshme Lazarei ėshtė dashur patjetėr tė ndalet t’iu pėrshkruajė bile edhe pėrgjegjėsi tė pjesėrishme pėr antisemitizėm vetė hebrenjėve”. Nė pamfletin Contre l’antisemitisme (Kundėr antisemitizmit), tė cilin e publikoi Stocki nė vitin 1896, ai ka shkruar: „Atė qė e kam shkruar nė librin tim” e kam pėrsėritur edhe nė pamfletin e titulluar Antisemitisme et revolution (mart 1985). Sėrish nė vitin 1896, tek ai lexojmė:
„Kam shkruar qė nuk guxojmė tė nisemi nga supozimi se deri te manifestimi i antisemitizmit nė tė kaluarėn ka ardhur vetėm pėr shkak tė konflikteve fetare. Ende kam njė mendim tė tillė. Kam shkruar qė arsye e paraqitjes sė antisemitizmit gjatė historisė ka qenė fakti se ēdokund dhe pėrherė, po bile edhe sot e kėsaj dite (kurziv ėshtė Lazarei), ‘ēifuti ka qenė qenie e pashoqėrueshme’. Ende kam po tė njėjtin mendim... Mė nė fund, nė mbarim tė librit kam shkruar: shkaqet e antisemitizmit nga vetė natyra janė shkaqe etnike, fetare, politike dhe ekonomike. Tė gjitha kėto janė arsye me vlera largpamėse dhe nuk paraqiten vetėm pėr shkak tė vetė hebrenjve, as vetėm pėr shkak tė fqinjėve tė tyre, por kryesisht pėr shkak tė kushteve mbizotėruese shoqėrore”.
Pas njė kohe, duke pėrpunuar librin e vet, ashtu siē do tė vepronte ēdo shkrimtar tjetėr serioz, Lazarei ka shtuar:
„Sikur tė kisha pasur nevojė sot tė shkruaj sėrish njė libėr tė kėtillė, me siguri do tė konstatoja se shumė gjėra duhet ndryshuar dhe shumėēka duhet shtuar, por nėse ka nė pėrgjithėsi diē pėr ēka veten duhet ta qortoj, ajo ėshtė pse nuk jam marrė mė saktėsisht me shkaqet fetare tė antisemitizmit, nė realitet, pse nuk kam treguar sa duhet se si ata shėrbehen me interesat ekonomike tė disa kapitalistėve”.
Dhe, duke iu pėrgjegjur edhe njė herė Drumontit, ka shtuar: „Shqyrtimi pėr ēėshtjen hebraike nuk duhet kthyer nė shqyrtim pėr mua individualisht”. (fq. 18 dhe 19 e pamfletit tė Lazareit).
Vepra e Bernar Lazareit ėshtė shkruar si pėrgjigje nė bestselerin e Drumontit pėr antisemitizmin La France juive (1886) (Franca hebraike). Pėr dallim nga pamfleti i paditur i Drumontit, nga i cili buron urretje e fortė, studimi i Lazareit, bile edhe lexuesit i cili nuk ndanė mendimin e tij nė tė gjitha ēėshtjet (e tė cilat kryesisht trajtohen nė mėnyrė tė ndershme vetėm si teza pune), i lė pėrshtypje se ėshtė e bazuar nė analizat e qeta historike tė cilat tė shtynė tė mendosh dhe tė sjellin nė pėrfundim se edhe bashkėsitė hebraike bartin njė pjesė tė pėrgjegjėsisė nė persekutime, sakrifica tė tė cilave shpesh kanė qenė edhe vetė, porse edhe antisemitėt nė mėnyrė tė pandershme i shfrytėzojnė rrethanat objektive tė partikularizmit tė kėtyre bashkėsive.
Lazarei bėn dallim midis antihebreizmit me prejardhje krishtere, i cili nė skenė ėshtė prej fillimit tė shekulllit IV deri nė gjysmėn e shekullit XIX, dhe fenomenit antisemitizėm, i cili me kėtė emėr pėr herė tė parė paraqitet nė vitin 1873 nė librin Der Sieg des Judenthums uber das Germanenthum (Fitorja e hebreizmit mbi gjermanizmin), e gazetarit hamburgian Wilhelm Marrės.
Nė mėnyrė specifike antihebreizmi krishter ka qenė prodhim sekondar i konstantinizmit ideologjik dhe politik tė kishės fitimtare, trashėguese jo vetėm tė traditės sė priftėrinjve tė mėdhej tė sinagogės por edhe tė mbretėrisė romake. Kisha, sapo e mori fuqinė dhe pushtetin, nga gjendja e tė pėrndjekurit mė parė, u kthye nė
4 Fatmirėsisht, kjo vepėr fundamentale (L’antisemitisme, son histoire et-ses causes, 1982) ka dalur nė reprint-botim tė shtėpisė botuese Editions de la Difference. (Njė reprint-botim i mėhershėm ėshtė paraqitur nė Paris mė 1934, kurse pėrkthimi anglisht, pėr fat tė keq jo i plotė, daton prej vitit 1967 - shėn. i pėrkth.).

pėrndjekės tė religjioneve tjera, politeizmit dhe hebreizmit. Hebreizmin, i cili deri atėherė u tregua mjaft i suksesshėm nė pėrfitimin e kthimtarėve, kisha e konsideronte rival tė fuqishėm tė cilin do tė duhej ta nėnshtronte (Mesazhi i Parė i shėn Petrit, II, 9: „Ju jeni gjenerata e zgjedhur, priftėria mbretėrore, kombi i shenjtė, popull i veēantė...”). Prandaj ėshtė absurditet, sepse kisha i akuzoi hebrenjtė se ata janė populli i cili, duke refuzuar pėrkrahjen e Jezuit si Mesi, u bėnė „vrasės tė zotit”, pasi qė nė Nike (Nicae) u shpall se Jezu Krishti ėshtė nga e njėjta „substancė” sikur edhe Zoti.
Bernard Lazarei tregon se si partikularizmi pedant i bashkėsive hebraike dhe mbėshtetja e tyre nė komentimin mė tė ngushtė dhe mė rigoroz tė ligjeve tė Moisiut me shekuj ka ofruar pretekste tė rėndomta pėr ngritjen e akuzave tė kėtilla. Hebrenjtė „u fortifikuan brenda rrethojave tė cilat mė parė kanė qenė ngritur rreth Torės dhe shkruesve tė parė tė dijshėm, pastaj mburojė e tyre u bėnė terisejėt dhe talmudistėt, trashėgimtarėt e Ezrės, demaskuesit e mėsimit tė parė tė Moisiut dhe armiqtė e tė dėrguarit”.5 Kjo ka qenė nė kundėrshtim me „mėsimin e parė tė Moisiut, tė cilin e kanė spastruar dhe shpėrndarė Isaiu, Jeremiu dhe Ezekieli, kurse e kanė pasuruar dhe gjeneralizuar hebraiko-helenistėt”.6
Izolimi ekzistues ėshtė keqėsuar, shton Lazarei, pėr shkak tė rrethanave tė cilat pėr hebrenjtė nėnkuptonin diē krejtėsisht tė jashtėzakonshme: populli izraelit „mburrej me pėrsosurinė e Torės dhe e konsideronte veten jasht dhe mbi krejt popujt e tjerė”.7
Qėndrimi i kėtillė edhe mė tej potencohej me pėrforcimin e nacionalizmit nė Evropėn e shekullit 19. „E konsedorojnė veten popull i zgjedhur, mė i mirė se tė gjithė popujt e tjerė, kurse kjo karakterizon tė gjitha nacionet shoveniste, edhe gjermanėt edhe francezėt edhe anglezėt e sotshėm”.8
Tėrheqja e hebrenjėve nė njė botė qė u gjason atyre nuk ka qenė gjė aspak e re. Provat mė fisnike qė janė bėrė me shekuj qė ajo botė tė hapet i kanė shkatėrruar integralistėt, do tė thotė rabinėt ultrarigorozė dhe „talmudizmi i shtanguar”. Lazarei pėrkujton se si nė shekullin XII integralistėt e kanė kundėrshtuar ashpėr pėrpjekjen e Maimonidesė, filozof mė i famshėm hebraik i tė gjitha kohėrave, tė argumentojė harmoninė e besimit dhe arsyes. Veprėn e tij mė t famshme More Nebuchin (Udhėrrėfyes pėr tė habiturit) e dėmkosėn tė gjithė prej talmudistėve deri te dominikanėt. Nė vitin 1232 rabini Solomon prej Montpellieri e hudhi anatemėn nė secilin qė e lexon librin nė fjalė dhe u kujdes qė ai libėr tė digjet nė zjarr. Talmudistėt luftuan „tė kufizohet populli hebraik qė tė studiojė vetėm Ligjin (e Moisiut)”.9 Sipas sugjerimit tė njė mjekut gjerman Asher den Yechiela nė Barcelonė ėshtė tubuar koncili prej 30 rabinėve nėn udhėheqjen e Ben Adretit dhe ka ekskomunikuar tė gjithė njerėzit nėn moshėn 25 vjeēe tė cilėt kanė lexuar ēfarėdo libri tjetėr krahas Biblės dhe Talmudit.10 Lazarei paraqet shkurtimisht rezultatin e pėrpjekjes sė tillė nė kėtė mėnyrė: „Ia kanė arritur qėllimit, e kanė pėrjashtuar popullin hebraik prej bashkėsisė sė popujve”.11
Nė shekullin XVII ajo pėrpjekje e njėjtė me tė cilėn dėshirohej tė shuhet zėri i Maimonidesit ka vazhduar nė forcat e talmudistėve pėr zhdukjen e Spinozės. Nė shekullin XVIII cak i sulmeve tė tyre ka qenė Moisi Mendelssohni. Me pėrkthimin e
5 Bernard Lazare, Antisemitism, its History and Causes, Londėr 1967, f. 11.
6 Po aty, f. 12.
7 Po aty, f. 10.
8 Po aty, f. 133.
9 Po aty, f. 63.
10 Po aty, f. 64.
11 Po aty, f. 14.

Biblės nė gjuhėn gjermane, ai e tėrhoqi mbi vete gjykimin e rabinėve, tė cilėt dėshironin tė ruanin monopolin e komentimit talmudian tė Ligjit. Mbasi nuk lejonin ofrim tė drejtėpėrdrejtė Torės, ata e ndaluan leximin e kėtij pėrkthimi.
Tash do tė shqyrtojmė se si sot nė shtetin Izrael priftėria hebraike e krahut tė djathtė ekstrem tė partive fetare synon tė mbajė leximin „selektiv” dhe sektar tė Biblės pėr qėllime tė reja politike dhe kėshtu arrin shtetit t’ia imponojė qėndrimin e vet.
Lazarei thekson edhe njė aspekt tė njėanshėm tė kėsaj tradite:
Tė bėhet Izraeli qendėr botėrore, vend i tronditjeve tė popujve, lėvizės i kombeve. Ėshtė absurde, por kėtė e bėjnė edhe miqtė edhe armiqtė e hebrenjve. Sido qė tė thirren Bossuet ose Drumont, ata hebrenjve iu kushtojnė rėndėsi tė tepruar.12
Nė veprėn Doscourse on Universal History (Shqyrtim mbi historinė universale) Bossueti prej Judesė krijoi qendėr botėrore. Tė gjitha ngjarjet historike, themelimi dhe shkatėrrimi i mbretėrive, janė shkaktuar vetėm me dėshirėn e Zotit, besnik i bijve tė Izraelit, tė cilėve u ėshtė dhėnė obligim qė njerėzimin ta drejtojnė vetėm drejt njė caku pėrfundimtar - drejt ardhjes sė Krishtit. Mjafton qė kėtė skemė ta kthejmė kryengulthi pėr tė fituar Protokolet e eprorit tė Sionit, kėtė falsifikim tė cilin, menjėherė pas Kongresit botėror sionist nė Bazel nė vitin 1897, e krijoi sekcioni sekret i policisė ruse me qėllim tė pėrkrahjes sė idesė mbi „komplotin masonohebraik” tė kurdisur pėr ta pasur nė mbikqyrje botėn, gjė qė do tė nėnkuptonte pastėr fitoren e tė keqes. E pėrsosur ėshtė simetria me konceptin e Bossuetit.
Kur te Bernard Lazarei i pėrmendim rrymat nė konceptin hebraik tė cilat e vėnė nė pah karakterin e jashtėzakonshėm hebraik pėrballė universalizmit, rrymat tė cilat e nėnvizojnė shpirtin e fitores, dominimit dhe gjakderdhjes te Joshui, diskriminimin racor tek Ezrei, prirjen qė populli izraelit tė shndėrrohet nė qendėr tė botės dhe tė historisė sė tij, e bėjmė atė duke ndjekur kahjen e mendimit tė Lazareit qė ta largojmė konfuzionin tė cilin e kanė krijuar antisemitėt padashje duke u pėrpjekur qė shtrembėrimin e tė vėrtetės nga sionistėt ta nxjerrin kinse prej papėrsosurisė themelore tė hebreizmit.
Tradita e pasur hebraike, sikur edhe tradita krishtere dhe islame, pėrmban synime reciprokisht kontradiktore dhe pikėrisht sikur konstantinizmi dhe integralizmi krishter dhe integralizmi musliman dhe mbyllja e derės sė ixhtihadit (e drejtė e komentimit individual tė mėsimit islam), ashtu edhe nė historinė e hebreizmit ka synime tė cilat tė ēojnė nė integralizėm dhe mbyllje. Sionistėt mė fanatikė sot i shfrytėzojnė pikėrisht kėto synime nė hebreizėm, nė tė cilin ato vetė nuk besojnė. Ne e kundėrshtojmė komentimin e tillė selektiv tė Biblės dhe traditės hebraike tė cilat hebrenjtė i izolojnė prej popujve tjerė. Nė ēdo moment jemi tė vetėdijshėm se nė traditėn e madhe tė hebreizmit dhe kontributin e tij nė ngritjen e njerėzimit ekziston, pėrballė papajtueshmėrive, ferment i lulėzimit tė jetės hyjnore. Me temat e zotimit dhe premtimit nė tė cilat janė tė thirrura, sipas Zanafillės, „tė gjitha bashkėsitė njerėzore tė tokės”, tėrė njerėzia, paraqitet nė njė formė humane njė kėrkesė e re - qė njeriu, qė gjithė njerėzit nė ēdo moment tė historisė sė tyre tė mundohen ta kuptojnė vullnetin e Zotit, caktimin hyjnor dhe t’iu nėnshtrohen dhe t’i pėrmbushin ato, sikur veproi Abrahami duke i ofruar sakrificėn e tij, qė kėshtu ta bėjnė relative tėrė urtėsinė dhe etikėn tonė, nė mėnyrė qė besimi tė fillojė aty ku mendimi mbaron.
12 Ky fragment nuk paraqitet nė pėrkthimin anglisht. Ndodhet nė faqen 263 tė vėllimit tė dytė nė botimin frengjisht tė vitit 1934. Megjithatė, kėtė e bėri bile edhe Andre Neheri nė librin e tij tė mrekullueshėm L’essence de prophetisme (Calman-Levy, 1972, f. 111). „Israel is the axis of the World, its nerve, its center, its heart”.

Me Abrahamin, me premtimin mesian tė mbretėrive tė Zotit, me dispozitat e Zotit tė cilat i janė shpalluar Moisiut, me paraqitjen e njė numri tė madh tė pejgamberėve, me internacionalizimin e besimit duke i hudhur tė gjitha formalitetet e jashtme qė kanė tė bėjnė me tė, me proklamacionin e Hosesė (VI, 6) „…sepse unė e kam dashur mėshirėn mė tepėr se sa hidhėrimin, njohjen e Zotit mė tepėr prej viktimave tė djegura”, me Amosin, Isaiun dhe Jeremiun, tė cilėt premtimin „e Shpėtimtarit dhe Zotit tė drejtė” (Isai, XIV, 21) e bėjnė universal, me mesianizmin e madh hebraik, i cili, me siguri, ėshtė kontributi mė i madh hebraik pėr qytetėrimin botėror, paraqitet periudha e shpresės, periudha e drejtimit tė shikimit nė ardhmėri dhe pėrmbushjes sė vetė ardhmėrisė. Duke i bėrė nderime hebreizmit nė Appelin aux vivants (Thirrje tė gjallėve), kam shkruar:
„I tillė ėshtė kontributi thelbėsor i hebreizmit, konceptimi i ri i kohės qė kanė pėrfaqėsuar tė derguarit e mėdhej: periudhė e premtimit, shpresės, shikimit nė ardhmėri… Populli me besnikėrinė e tij ndaj Dhjatės bėhet i rėndėsishėn nė pėrmbushjen e premtimit: nė realizimin e Mbretėrisė sė Zotit. Duke iu pėrgjigjur thirrjes sė Zotit tė cilėn e dėshmojnė dhe e pėrcjellin tė dėrguarit e Zotit, njerėzit bėhen pjesėmarrės nė veprimin e vazhdueshėm krijues gjatė historisė. Historia ėshtė shfaqje konstante e asaj qė ėshtė radikalisht e re nė jetėn e njerėzve... Ajo ėshtė e ndriēuar me premtimin mesian tė mbarimit tė kohės”.13
Mė pastaj kam shkruar: „Njėra nga fatkeqėsitė mė tė mėdha tė shtetit tė sotshėm Izrael ėshtė ajo qė nevojėn pėr tė dėrguarit nė kėtė vend e plotėsojnė ashtu qė atė ia nėnshtrojnė ligjit tė rabinėve integralistė”.14
As shekuj me radhė pas paraqitjes sė Shkrimeve tė shenjta tė tė dėrguarve tė mėdhej, influenca profetike, me tėrė fuqinė dhe ngrohtėsinė e vet njerėzore nuk u zhduk nė mesin e atyre tė cilėt Gerschom Scholemi i provokon nė librin e tij Major Trends in Jevish Mysticism (Orientimet kryesore tė misticizmit hebraik), i cili u bė libėr klasik.
Ai pėrmend gnosticizmin e Zidov Philoit prej Aleksandrie, nė megje tė ndikimit tė Lindjes dhe Greqisė, dhe „hasidizmin” gjerman tė skoncentruar rreth rabinit Jehud, mjaft i afėrt i bashkėkohanikut tė tij shėn Franjit prej Assissie nė kuptim tė predikimit se ēdokund ėshtė i pranishėm Zoti dhe Dashuria.
Nė Spanjė, nė takimin e sufive andaluzianė tė Islamit dhe hebreizmit dhe nga pėrjetimi i tyre i kontaktit tė drejtėpėrdrejtė dhe individual me Zotin, qė i shpie, siē thekson Gerschom Scholemi, nė lidhje tė afėrt me budizmin tibetanas dhe spiritualizmin hindus, lindin frytet mė tė mira tė hebreizmit: sinteza e madhe e besimit hebraik, tė cilėn nė gjuhėn arabe e ka shkruar Maimonidesi (1135-1204), shok dhe nxėnės i muslimanit Averroes (Ibėn Ruzhd), pastaj Zohari (Libri i madhėshtive) i Moisiut prej Leoni (fund i shek. XIII), ku frika nga Zoti zėvendėsohet me dashuri ndaj Zotit, sikur edhe te bashkėkohaniku i tij, murgu krishter prej Kalabrie Joachim Florisit.
Mė nė fund, „hasidizmi” i fundit, i lindur nė Poloni nė shekullin XVI - shumė i afėrt vizionit tė mistikut Rheinland dhe Meister Eckhartit15 - dhe lulėzimi i mėtejm i tij nė shekullin XIX me paraqitjen e veprės Letters to the Hasidism on ecstasy sėrish ta zgjojė nė ēdo njeri shkėndinė Hyjnore tė cilėn e bartė brenda nė vetvete.
Dija pėr shpėtimin e pėrgjithshėm, universalizmi madhėshtor i tė dėrguarit i cili mjaft fuqishėm e pėrshkon Etikėn e Spinozės, pėrkundėr pėrmbajtjes sė formalizmit
13 Roger Garaudy, Appel aux vivats, Edition dr Seuil, biblioteka „Point”, 1979, f. 154.
14 Po aty, f. 155.
15 Jerusalem 1941.

matematikan kartezian, mesianizmi i cili e lėviz Marksin e ri edhe e bėri veprėn e tij ferment tė shpirtit revolucionar tė mbarė shekullit.
Mė pastaj, krejt deri te porosia shpirtėrore e Martin Buberit, i cili mė nė fund e hapė plasaritjen nė pesė shekujt e individualizmit tė gjatė kanibalist dhe na pėrkujton se qendra e „unanieve” qėndron nė tjetrin: „Ne jetojmė nė kahjet e reciprocitetit universal”.16 Sipas mendimit tė tij, shpirti nuk mund tė kėrkohet nė „unė” e vet por nė raportin e tij me tjetrin. I njėjti rregull vlen edhe pėr qytetėrimet edhe individėt; qytetėrimet ekzistojnė dhe lulėzojnė vetėm me anė tė plleshmėrisė reciproke. Shpallja e Zotit nė mėnyrė mė tė plotė pėrjetohet nė marrėdhėniet reciproke tė njerėzve.
Nė bazė tė traditės sė kahmotshme universale tė hebreizmit sionizmi politik krijon njėfarė distorzioni nacional dhe kolonial, i cili ekzistencėn e vet nuk ia ka borxh hebreizmit por nacionalizmit dhe kolonializmit evropian tė shekullit XIX. E shfrytėzon komentimin sektar dhe fisnor tė Biblės duke shtrembėruar nė kėtė mėnyrė konceptimin e vėrtetė tė Zotit, e krejt kėtė me qėllim tė mbulimit dhe kamuflimit tė qėllimeve tė veta politike.17
__________________

Top
#253279 - 04/28/05 05:14 PM Re: Izraeli
klevis2000 Offline
anetar aktiv


Registered: 02/13/03
Posts: 1032
Loc: shqiperi
C. Izraeli biblik dhe „shteti i sotshėm sionist” Izraeli

Nė etapėn e fundit tė historisė sė shtetit sionist, i cili do tė mund tė quhej sionizėm militant, kėrkuarja strehim nė pretekstet biblike pranon dimensione tė reja.
Nė momentin kur Izraeli harxhon, sipas raporteve tė bankės botėrore, mė tepėr se 50 pėrqind tė buxhetit tė vet nė maqinerinė luftarake, dhe kur ky militarizim, sipas fjalėve tė vetė Ariel Sharonit, sikur edhe nė politikėn e lėvizjes sioniste, pėr tė cilėn do tė bėjmė fjalė mė vonė, nuk ka pėr qėllim vetėm mbrojtjen e Izraelit, por dezintegrimin e shteteve arabe nė regjion, citimi i fragmenteve nga Bibla duhet tė ndihmojė vazhdimisht nė „arsyetimin” e zgjerimit tė kufijve dhe metodave tė terrorizmit dhe gjakderdhjes shtetėrore.
Kjo nga vetvetiu nuk ėshtė gjė e re.18 Qysh nė vitin 1937 Ben-Gurioni19 ka trasuar kufijt e Izraelit duke u thirrė nė Bibėl. Sipas mendimit tė tij, toka e Izraelit ėshtė dashur tė pėrfshijė pesė regjione: pjesėn jugore tė Libanit deri te lumi Litan (kėtė pjesė ai e quan pjesa veriore e Izraelit perėndimor); Sirinė jugore; Transjordaninė (tash Jordani); Palestinėn (tė cilėn e quan territor tė Mandatit /britanik/) dhe Sinajin. Kufiri verior i shtetit do tė duhej tė shkojė me gjerėsinė gjeografike tė qytetit Hama nė Siri, sepse ai e identifikon me Hamathin, i cili nė
16 Martin Buber, I and Thou, Edinburgh 1970, fq. 69 dhe 67.
17 Bernard Lazarei ka thėnė se Talmudi neve na largon nga Bibla:
„Etėrit e Kishės i kanė mbytur tė dėrguarit” (Kjo nuk gjendet nė pėrkthimin anglisht; nė botimin frengjisht tė vitit 1934, vėll. 2, f. 184). Kėtu, prapseprapė nuk dėshirojmė tė zhvillojmė polemikė pėr Talmudin. Do tė ishte e pandershme tė shėrbehemi me dredhi kur ėshtė fjala pėr kėto apo ato faqe tė Talmudit prej tė cilave shpėrthejnė ndjenjat e urrejtjes dhe ashpėrsisė qė kanė tė bėjnė me zakonet e epokės sė caktuar ose me konceptin e besimit qė ėshtė karakteristik pėr atė epokė. Kur rabini Simeon ben Yokhai ka thėnė: „Duhet vrarė ithtarėt mė tė mirė johebrenjė”, nuk ka qenė aspak mė i rreptė se Sain Louisi kur pat porositur se asnjė profan nuk duhet tė zehet me ndonjė hebre, por sapo tė dėgjojė se feja krishtere njolloset, duhet menjėherė tė ēohet ta mbrojė edhe atė vetėm me shpatė dhe t’ia ngul kundėrshtarit sa mė thellė nė bark” (Joinville, The Life of St. Louis Sheed and Ward, 1955, f. 36). Drama qėndron nė atė qė sot prej Biblės rabin Joshui, e prej Talmudit Simeon ben Yokhai qė tė arsyetohet politika dhe ajo qė padashje i kthehet shpina traditės universale dhe profetike tė hebreizmit.
18 Komentimin e kėtillė tė Biblės do ta analizojmė nė kreun e parė tė kėtij shqyrtimi jo vetėm ta ilustrojmė, por edhe ta argumentojmė se fare nuk ka baza pėr njė ofrim tė tillė.
19 Raporti i ėshtė paraqitur kongresit botėror Poalei Zion, Zurich 29 korrik tė vitit 1937 (Tel-Aviv, 1938, fq. 206, 207).

Librin e katėrt tė Dhjatės sė Vjetėr (XXXIV, 1-8) nėnkupton kufirin verior tė Kananit. Disa sionistė tė tjerė „komentatorė tė flaktė tė Biblės”, tė udhėhequr nga interesat individualė, e identifikojnė Hamathin me Halepin, ndėrkaq ka edhe prej atyre tė cilėt e vendosin nė Turqi! Rabin Adin Shteinsalzi, i afėrt i partisė Shelli, nė njė kolokuium qė e organizoi Sartre nė Izrael, propozoi qė tė merren nė shqyrtim „tė drejtat historike” tė hebrenjve nė Qipro! Nė vitin 1956 Ben-Gurioni, krahas lejimit tė Knesetit, ka deklaruar se Sinai ka qenė pjesė pėrbėrėse e „Mbretėrisė sė Davidit dhe Solomonit”. Kur SHBA-tė dhe Bashkimi Sovjetik, gjatė kohės sė sulmeve nė Suez, i frenuan kėto ambicje tė pabaza, „gjeografia biblike” u gjet nėn tavolinė qė sėrish nė vitin 1967 tė shohė dritėn e ditės. Nė pėrcaktimin e kufijve tė tokės sė premtuar, njėsoj „lumi Egjipt” ndonjėherė ėshtė komentuar si lumi Nil (por cila prej grykave tė tij?), e ndonjėherė si Vadi el-Arish.
Nė konceptin e kėtillė elastik tė kufijve, gjithmonė nė momentin e duhur, kryesisht thirrja nė Bibėl bėhet qė, para sė gjithash, tė legalizohet agresioni ose, pas aktit tė kryer, tė arsyetohet aneksimi.
Nė shkallėn e tanishme tė ekspanzionit, sionizmi qė tė arsyetojė ndėrmarrjet e militarizmit izraelit thirret nė fantazmėn paranoike tė rabinit „tė partive fetare”, tė cilėt janė pėrkrahėsit mė fanatikė tė pushtimeve. Nuk ėshtė e rastėsishme ajo qė, me rastin e invazionit nė Liban, Begini vendosi tė shtunėn, nė shenjė respekti tė sabatės, t’i ndalojė fluturimet e kompanisė ajrore El Al.
Me shėnimet e kėtilla, tė cilat janė karakteristike pėr integralistėt, jepen shumė arsyetime ideologjike: jo vetėm qė territoret e okupuara tė Libanit janė bėrė vende tė „fisit Asher”, por pėr nevojat e kėtij qėllimi janė „shuguruar” edhe vetė gjakderdhjet, shkatėrrimi i Tirės dhe Sidonit, bombardimet e Bejrutit, pastaj therjet nė Sabėr dhe Shatil nuk kanė qenė vetėm vazhdim i drejtėpėrdrejtė i „Oradourit” Deir Yasin (nė realizim tė Irgunit tė Beginit nė vitin 1948); ndėrmarrjet e pėrgjakura tė „njėsitit 101” tė Sharonit Qibyai dhe Kafėr-Kasemi dhe tė tjera; ēdo vrasje e kėtillė ka fituar titull nderi. Kur shteti i sotshėm Izrael ndaj arabėve sillet ashtu siē ėshtė vepruar dikur me kanitėt dhe ish banorėt e tjerė tė kėtij vendi, pėr tė thuhet se vetėm e pėrsėritė veprėn e shenjtė tė Izraelit biblik.20
„Prej njerėzve tė kėtyre qyteteve, qė Zoti yt t’i lė nė trashėgimi, nuk do tė lėshė nė jetė asgjė qė merr frymė. Por krejtėsisht do t’i zhdukish: edhe hititėt, amoritėt, kanitėt dhe perizitėt, hivitėt dhe xhebuzitėt, ashtu siē tė ka urdhėruar Zoti yt”.21
Ose kėtė: „Tash, shkoni dhe dėnoni amalikėt dhe plotėsisht zhdukne krejt atė ēka kanė; dhe mos i kurseni; mbytni meshkujt dhe femrat, fėmijėt dhe foshnjet, lopėt dhe dhentė, devet dhe gomarėt”.22
Arsyetimi „biblik” i gjenocidit, legjitimizimi i vazhdueshėm i agresioneve dhe pėrvetėsimeve tė regjioneve me dhunė nga shteti i tashėm sionist Izraeli, i cili prezentohet si trashėgimtar dhe vazhdues legjitim i Izraelit biblik, bėn qė edhe ajo ēka ėshtė absolutisht e papranueshme lehtė ta pranojnė hebrenjtė nė diasporė dhe shumė tė krishterė tė cilėt nė mėnyrė jokritike e pranojnė si tė vėrtetė katekizmin katolik dhe predikimin e tė dielave protestante dhe kėshtu nė mėnyrė tė pavetėdijshme promovojnė mitologjinė sioniste, josubstancialitetitin themelor tė tė cilit egzegeza e argumenton tashmė tėrė njė shekull, e sidomos viteve tė fundit.
Kėtu gjejmė argument tė fuqisė mobilizuese mitike. Nė njė artikull tė gazetės Nekudah nėn titullin „Me forcė deri nė mbarimin e punės”,23 rabin Eliezer Waldmani i
20 Nė kreun e parė tė kėtij libri do tė sqarojmė karakterin e pastėr mitologjik tė kėtyre „shfarosjeve tė shenjta”.
21 Deuteronomion, XX, 16-17 (Libri i pestė i Mojsiut).
22 I. Samuel, XV, 3.

jep politikės sė Sharonit dhe tė Beginit aso mbėshtetje „teologjike” qė i pėrgjigjet planeve tė tyre shtetėrore: duke u shėrbyer me shumė citate nga Bibla, ai shpjegon se me okupimin e Libanit Izraeli ka treguar se mund tė vė „rendin e ri” jo vetėm nė Lindjen e Mesme por edhe mė gjerė dhe se ky ėshtė „fillim i shpėtimit” tė botės. Nuk ėshtė mė i kėnaqur me glorifikimin e luftės mbrojtėse: lufta me vete bartė vlera. Nė kėtė mėnyrė „tė shpėtimit”, thotė ai, Izraeli nė Liban ka arritur „njė stadium mė pėrparimtar se sa me luftė gjashtėqind ditėshe”. „Me kėtė luftė e kemi treguar forcėn tonė ushtarake. Ne jemi pėrgjegjės pėr tė vėnė rend edhe nė Lindjen e Mesme edhe nė botė”.
Nė ballafaqim me makutėrinė e tillė megalomane tė nacionalizmit dhe militarizmit izraelit, lehtė kuptohet ankthi dhe vėrejtja profetike e njė sionisti tė hershėm i cili nė vitin 1958 ka pėrkujtuar se si, gjashtėdhjetė vjet mė parė, ka hyrė nė lėvizje. Martin Buberi, njėri ndėr mendimtarėt mė tė mėdhej tė shekullit tonė, autor i veprės The Kingdom of God, The Knowledge of Man, On the Bible, Israel and the World (Mbretėria e Zotit, Dituria e njeriut, Pėr Biblėn, Izraeli dhe bota) i ka bėrė replikė Ben-Gurionit nė Jerusalem mė 1957:
„Dhe tash Ben-Gurioni flet se ideja mesiane ėshtė e gjallė dhe do tė jetojė deri nė ardhjen e Mesiut. Unė i pėrgjigjem me pyetjen: Nė sa zemra tė kėsaj gjenerate nė vendin tonė ideja mesiane ėshtė e gjallė nė ēfardo forme tjetėr pėrveē asaj tė ngushtė nacionaliste e cila kufizohet nė pėrcjelljen e mėrgimtarėve? Ideja mesiane e privuar nga lakmia pėr shpėtimin e njerėzimit dhe dėshira pėr tė marrė pjesė nė realizimin e saj larg janė nga vizionet mesiane tė tė dėrguarve tė Izraelit”.24
Gjatė tėrė jetės sė tij, krejt deri nė vdekje nė Izrael, Buberi asnjėherė nuk pushoi qė, nė cilėsi tė sionistit, publikisht ta njollosė bastardhimin politik dhe nacionalist tė sionizmit fetar:
„Duke folė pėr shpirtin e Izraelit, ne e konsiderojmė veten se jemi ndryshe nga popujt e tjerė. Mirėpo, po qe se shpirti i Izraelit koncepton vetėm identitetin sintetik tė kombit tonė, vetėm arsyetimin e bukur tė egoizmit tonė kolektiv, vetėm transformimin e zotit nė idhull - pasi qė kemi refuzuar pėr zot tė pranojmė cilindo Zot tjetėr tė gjithėsisė - atėherė ne jemi, me tė vėrtetė, tė ngjashėm me popujt e tjerė; me ta pijmė nga e njėjta gotė e pijes”.25
Ideologjia nacionale, shpirti i nacionalizmit, ėshtė e dobishme vetėm deri nė momentin derisa kombin nuk e sjell deri nė mbarimin e tij nė vetė atė. Hebreizmi nuk ėshtė vetėm nacion. Hebreizmi, me tė vėrtetė, e ka edhe atė kuptim, por, pėr shkak tė vetive specifike tė lindura me tė qė nėnkupton edhe bashkėsinė fetare, hebreizmi ėshtė diē mė tepėr se ajo.26
Duke treguar thellė rrėnjėt e bastardhuara tė nacionalizmit politik, i cili nuk ka mbirė prej hebreizmit por prej nacionalizmit evropian tė shekullit 19 dhe i cili tash ėshtė bėrė zėvendėsim pėr religjionin - kult idhujtar i njė shteti i cili veten e quan Shteti Izrael, ai ka shkruar:
„Religjioni hebraik ėshtė ērrėnjosur dhe ky ėshtė thelbi i sėmundjes qė paralajmėrohet me ngjitjen e nacionalizmit hebraik kah mesi i shekullit 19... Kjo dėshirė e flaktė fillestare ėshtė shtyllė e tė gjitha llojeve tė maskimeve tė cilat hebreizmi modern nacional i ka huazuar prej nacionalizmit modern tė Perėndimit. Kėtu mund tė shtrohet pyetja se ēfarė lidhje ka kjo me tė gjitha ato ide pėr zgjedhshmėrinė e popullit hebraik. Kjo ide nuk paralajmėron ndjenjėn e superioritetit,
23 Analiza e Aharon Mogedit nė Davar prej 3 shtat. 1982.
24 Martin Buber, Israel and the World (New York, Schochen 1984, f. 263).
25 Po aty, f. 185. (Ligjėratė nė Universitetin e Tel-Avivit, 1939).
26 Po aty, fq. 221-222. (Drejtuar Kongresit tė 12 sionist, Karlsbad, 5 shtat. 1921).

por mė tepėr ka kuptimin e fatit. Ajo nuk shpėrthen nga krahasimi me tė tjerat por nga besnikėria e pėrqėndruar detyrės... Tė dėrguarit detyrėn e kanė formuluar, por kurrė nuk kanė hequr dorė nga paralajmėrimi: po qe se vetėm do tė lavdoheni me zgjedhshmėrinė tuaj nė vend qė tė tregoni se e meritoni atė, po qe se do ta shndėrroni atė nė objekt statik nė vend qė ta pranoni si urdhėr, ju do ta lozni nė bixhoz.”.27
Ai duke dhėnė shenjė nė „krizėn nacionaliste” tė sionizmit politik, i cili ėshtė shtrembėrim i hebreizmit shpirtėror, konkludon:
„Kemi shpresuar se nacionalizmi hebraik nuk do tė bėn gabim duke ngritur popullin nė piedestalin e idolit. Shpresa jonė ka qenė e kotė”.28
Martin Buberi ka qenė lojal dhe besnik i flaktė i tokės sė Sionit. Kėtė e theksoi nė vitin 1939 nė njė letėr drejtuar Gandhit, duke u pėrgjegjur nė pyetjen e tij se pse sionistėt nuk ndjejnė lojalitet ndaj vendlindjes sė vet dhe pse nė atė vend nuk iu bashkangjiten qytetarėve tė tjerė nė luftė kundėr tiranisė, por kėrkojnė shtet tjetėr „nacional”. Buberi nė pėrgjigjen e tij deklaroi se feja hebraike nuk mund tė ekzistojė nė kurrfarė rrethanash tjera pėrpos nė bashkėsi, nė harmoni me ligjet e veta dhe nė territorin e vet.
„Rėndėsi vendimtare pėr ne nuk paraqet premtimi i tokės, por kėrkesa, pėrmbushja e sė cilės ėshtė nė mėnyrė tė pandashme e lidhur pėr tokėn, pėr ekzistimin e bashkėsisė sė lirė hebraike nė atė tokė”.29
Gandhi kur ia pėrkujtoi se Palestina iu takon arabėve dhe se do tė ishte e padrejtė dhe johumane qė arabėve t’iu imponohet pushteti hebraik, Buberi iu pėrgjigj: „Ne nuk dėshirojmė qė t’ua marrim pushtetin, por tė jetojmė me ta”.30
Nė ligjėratėn tė cilėn e ka mbajtur nė vitin 1958 nė Nju-Jork nė mėnyrė tė theksuar e ka definuar qėndrimin e tij tė pandryshueshėm pėr sa i pėrket ēėshtjes sė raportit me arabėt. Sipas mendimit tė tij „lindja e sėrishėm e popullit hebre” duhet tė ndodh nė hap me „anėtarėsimin e tyre nė botėn Lindjes sė Afėrt”, gjė qė do tė pėrjashtonte pėrdorimin e forcės: „Mė i rrezikshėm prej tė gjitha mėsimeve tė gabuara ėshtė ai sipas tė cilit kahja historike caktohet vetėm me forcė”, e cila pėrherė „ėshtė fitore e johumanitetit ndaj humanitetit dhe tradhėti e ashpėr e besimit”. Gabimi mė i keq, sipas mendimit tė Buberit, ka qenė tė konsiderohet Izraeli „enklavė e botės perėndimore”. Nė vitin 1958 ka pėrkujtuar qysh mė 1921 ka prezentuar „idenė pėr krijimin e Federatės sė Lindjes sė Afėrt, nė tė cilėn duhet tė marrim pjesė”.31 „Megjithatė, pėrkundėr propozimeve pėr shtetin dynacional ose pjesėmarrjen e hebrenjve nė Federatėn e Lindjes sė Afėrt, ndodhi ndarja e pafatshme e Palestinės, plasaritja midis dy popujve gjerėsisht u hap dhe filloi lufta”.32 Buberi ka pėrkujtuar se nė fillim nuk ka qenė kundėr dhunės dhe nuk e ka kundėrshtuar paraqitjen e shtetit Izrael, por ka mbajtur qėndrim tė prerė se, pas dy luftėrave tė para izraelito-arabe, qė ka qenė dėshmitar i tyre, „paqja midis hebrenjve dhe arabėve e cila nėnkupton vetėm ndėrprerjen e luftės nuk ėshtė kurrfarė paqje; i mundshėm ėshtė vetėm bashkėpunimi i vėrtetė”. „Sot pėr shumicėn ėshtė absurd… tė mendohet pėr pjesėmarrjen izraelite nė Federatėn e Lindjes sė Mesme. Nesėr, me ndryshimet qė do tė ndodhin nė skenėn
27 Po aty, fq. 223-224.
28 Po aty, f. 224.
29 Po aty, f. 229. (Letra drejtuar Gandhit, mė 1939).
30 Po aty, 223.
31 Po aty, fq. 255-256.
32 Po aty, f. 256.

politike botėrore pavarėsisht prej nesh, kjo mundėsi mund tė paraqitet nė kuptimin e skajshėm pozitiv”.33
Deklaratat e kėtilla sot do tė mjaftonin qė Begini ose agjentėt e tij lojalė tė organizatės sioniste ta trajtojnė Buberin si kundėrshtar tė Izraelit, „nė tė vėrtetė si antisemit - Buberin, tė dėrguarin mė tė famshėm hebre i cili ka jetuar nė shtetin Izrael qė nga themelimi i tij.
Fatmirėsisht, kjo traditė, ndonėse e lidhur pėr pakicėn modeste pėr shkak tė orientimit ideologjik tė fėmijėve nėpėr shkolla, paraedukimit rabinor tė ushtarit dhe ndikimit nė tėrė popullatėn me anė tė propagandės zyrtare, nuk ėshtė zhdukur plotėsisht. Gjatė kohės sė agresionit dhe gjakderdhjeve nė Liban kemi dėgjuar, sa pėr mostėr, klithmėn e prof. Benjamin Cohenit, nga Universiteti i Tel-Avivit, drejtuar P. Vidal-Nacquetit mė 8 qeshor tė vitit 1982:
„Ju shkruaj pėrderisa dėgjoj radion i cili pikėrisht shpalli se ‘ne’ jemi tė angazhuar nė ‘arritjen e qėllimeve tona’ nė Liban, nė realitet, nė sigurimin e ‘paqjes’ pėr banorėt e Galilesė. Kėto rrena, tė cilat nuk do tė zvogėlonin as ‘famėn’ e Goebbelsit, mė bėjnė tė ēmendem. Ėshtė e qartė se kjo luftė e egėr, mė barbare nga tė gjitha luftėrat e mėparshme, nuk ka kurrfarė lidhje me tentimin e vrasjeve nė Londėr, ose me sigurinė e Galilesė... A ėshtė e mundur, vallė, se hebrenjtė, tė bijtė e Abrahamit… hebrenjtė, tė cilėt edhe vetė kanė qenė viktima tė aq shumė brutaliteteve, janė bėrė aq brutalė?... Suksesi mė i madh i sionizmit, pra, ėshtė dehebreizimi i hebrenjve. Miq tė dashur, bėni ēka ėshtė nė mundėsinė tuaj qė t’i pengoni Beginėt dhe Sharonėt qė tė arrijnė cakun e tyre tė dyfishtė: likuidimin pėrfundimtar (sot kjo ėshtė shprehje moderne) tė palestinezėve si popull dhe izraelitėve si qenie njerėzore”.34
Ky gjykim, sipas ashpėrsisė sė tij, ėshtė i barabartė me gjykimet e tė dėrguarit, si pėr shembull, Jeremiut, i cili i ka mallkuar ata „tė cilėt ju predikojnė rrena nė emėr timin... Ata kanė bėrė vepėr tė turpshme nė Izrael...” (Jeremiu, XXIX 21, 23). Ose Mikaiut, i cili i gjykon prijėsit e Izraelit: „Ju lutem, dėgjojeni kėtė, ju eprorė tė shtėpisė sė jakovėve dhe princėr tė shtėpisė sė izrailėve, qė e urreni zgjuetėsinė dhe e shtrembėroni barazinė... Ata e forcojnė Sionin me gjak, kurse Jerusalimin me shtrembėrim” (Micah, III 9-10).
Sot tė gjithė ata tė cilėt e damkosin politikėn „e princėrve tė shtėpisė sė izraelitėve”, politikėn e shtetit sionist Izrael shpallen antisemitė. Sipas kėtij kriteriumi, Amosi, Isaiu, Mikaiu, Jeremiu, tė gjithė tė dėrguarit e famshėm hebrenjė, do tė ishin tė akuzuar si „antisemitė”. Sepse, prej tė gjitha traditave tė mėdha hebraike, prijėsit e sotshėm sionistė kanė zgjedhur tė mbajnė vetėm anėn e atyre tė cilėt mund ta arsyetojnė politikėn e tyre me rrėfimet pėr masakrėn e Joshuit mbi kanitėt, duke paralajmėruar nė kėtė mėnyrė masakrat mbi arabėt e Palestinės dhe Libanit, e jo me mallkimet e Jeremiut ose Mikaiut, me ligjet e diskriminimit racor tė Ezriut, e jo me mesianizmin universalist tė Ezekiut dhe Isaiut. Kanė zgjedhur „etėrit e shenjtė qė i kanė mbytur tė dėrguarit”.
Me njė mashtrim tė kėtillė, i cili ēdo kritikė tė politikės sė shtetit sionist Izrael e barazon me antisemitizėm, shkaktohet rrezik serioz i paraqitjes sė antisemitizmit tė vėrtetė.
Ajo ēka mund tė shkaktojė antisemitizėm nė kohėn e sotshme nuk ėshtė kritika e politikės sė agresionit dhe gjakderdhjes, por pėrkrahja e verbėr dhe e pakushtėzuar qė i jepet kėsaj politike.
33 Po aty, f. 257. (Ligjėrata ėshtė mbajtur mė 30 prill 1958, nė Nju-Jork, pėr miqt amerikanė tė hebrenjve).
34 Letėr e publikuar nė Le Monde, 19 qershor 1982.

Pra, as Menachem Begini, as Ariel Sharoni, as Itzhak Shamiri nuk janė tė aftė vetė me mizoritė e tyre tė prodhojnė antisemitizėm. Kėta35 tė diskredituar kahmoti si kriminelė tė luftės (masakrat e tė cilėve nė Liban janė pasojė logjike e ideologjisė, mitologjisė dhe politikės sė ekspansionizmit tė tyre kolonialist) nuk mund, vėrtet, nė asnjė mėnyrė tė pėrzihen me popullin izraelit nė tėrėsi, e ende mė pak me kompatriotėt tanė qė i pėrkasin besimit dhe traditės hebraike.
Rrezik mė tė madh nė trimėrimin e antisemitizmit paraqesin udhėheqėsit e disa organizatave tė ashtuquajturve „pėrfaqėsuese”, tė cilėt sillen si agjentė tė vėrtetė tė qeverisė sioniste tė Izraelit, sepse i lejojnė rrenat dhe krimet e saj mė flagrante dhe i pėrkrahin parullat e saj. Ata mėpastaj pohojnė, pa kurrfarė argumentesh, se folin nė emėr tė „bashkėsisė hebreje” si tėrėsi, pėrderisa shumė anėtarė tė kėsaj bashkėsie, duke ndjekur shembullin e qindra mijėve izraelitė Brenda nė Izrael, neveriten nga kėto krime dhe kryerėsit e tyre.
Pa kurrfarė dyshimi se bėhen mashtrime tė rrezikshme kur Begini dhe ekipi i tij fitojnė pėrkrahjen finansiare tė rabinėve tė „partive fetare”, tė cilėt thėrrasin nė „luftėn e shenjtė”, komentojnė Biblėn nė frymėn fisnore dhe me shfrytėzimin e gabuar tė temave mbi „popullin e zgjedhur” dhe „tokėn e premtuar”, mashtrojnė edhe hebrenjtė edhe tė krishterėt qė, kinse nė emėr tė tė drejtės hyjnore, tė arsyetojnė thyerjen e pėrgjakur tė tė drejtave njerėzore. T’iu shėrbesh qėllimeve tė hebreizmit dhe krishtėrizmit do tė thotė ta hudhish mashtrimin e paraqitur duke manipuluar gjėrat e shenjta; tė refuzosh barazimin e hebreizmit, do tė thotė tė besimit tė Abrahamit dhe Mojsiut, universalizmin e famshėm tė tė dėrguarve, me shovenizmin racist tė sionizmit dhe tė mos thėrrasish torrturuesit nė shėrbim tė Haddadit dhe tė tjerėve si ky tė cilėt punojnė punė tė flliqura pėr qeverinė nė Tel-Aviv „tė krishterėve libanezė”. Qartė, qėllimi ynė ėshtė lufta kundėr mashtrimeve dhe konfuzioneve tė kėtilla: duhet nėnvizuar dallimin midis shtetit Izrael dhe politikės sė saj, nga njėra anė, dhe popullatės izraelite nga ana tjetėr, e cila ka filluar tė vetėdijėsohet se me tė manipulojnė drejtuesit e saj; duhet bėrė dallim midis hebreizmit dhe mitologjisė sioniste e cila e deformon nė qėllime politike; duhet refuzuar dorėzimin terrorizmit intelektual tė agjentėve racistė izraelitė tė cilėt do tė dėshironin qė botėn ta ndajnė nė sionistė dhe antisemitė, njėsoj siē tentonin racistėt e deridjeshėm ta ndajnė nė hebrenjė dhe johebrenjė.
Bėjmė luftė kundėr sionizmit politik pikėrisht pėr shkak se jemi antiracistė. Antisionizmi nuk i jep arsye antisemitizmit, por atė e bėn vetė sionizmi.
Luftojmė kundėr sionizmit i cili dėshiron ta shfrytėzojė religjionin pėr arsyetimin e politikės sė caktuar.
Qė tė dalim nga pėshtjellimi i rrezikshėm i sionizmit fetar me sionizmin politik, i Izraelit biblik me shtetin sionist Izrael, do tė pėrpiqemi ta analizojmė sionizmin politik duke nisur nga mitologjia nė tė cilėn themelohet, atė historike dhe pseudobiblike, dhe realitetin politik i cili, i bazuar nė supozimet mistike tė sionizmit politik, po bėhet domosdoshmėri, nė tė vėrtetė: politikėn e brendshme tė themeluar nė racizėm; politikėn e jashtme tė agresionit dhe ekspansionizmit qėllimi i sė cilės ėshtė uzurpimi i „hapėsirės jetėsore” pėr vendosjen e emigrantėve potencialė; metodėn e veprimit politik pėr tė cilėn ėshtė tipik terrorizmi shtetėror.
35 Rezimenė e „biografive” tė tyre duhet shikuar nė kreun e fundit tė kėtij libri.

Top
#253280 - 04/28/05 05:20 PM Re: Izraeli
klevis2000 Offline
anetar aktiv


Registered: 02/13/03
Posts: 1032
Loc: shqiperi
Pjesa e parė
MITI HISTORIK

MITI MBI „TĖ DREJTAT HISTORIKE”


„Ky vend ėshtė atdheu historik i hebrenjėve”, thuhet nė memorandumin e Organizatės Sioniste drejtuar Konferencės Paqesore nė vitin 1919.
Proklamimi i shtetit Izrael mė 14 maj tė vitit 1948 nė Palestinė ėshtė bėrė „nė bazė tė tė drejtave natyrore dhe historike tė popullit hebre pėr tė pasur atdhe nė atė vend”.
Konceptin „e tė drejtave historike” propaganda sioniste gjithmonė e lidhė pėr idenė „e tokės sė premtuar”, gjė e cila izraelitėve duhet t’ju shėrbejė si bazė pėr „tė drejtėn e vėrtetė hyjnore” nė posedimin dhe sundimin e Palestinės.
Megjithatė, kėta dy ēėshtje do t’i trajtojmė veē e veē. Kjo nuk ėshtė rėndė, sepse pėrveē nė tekstet biblike askund tjetėr nuk mund tė gjendet kurrfarė gjurme pėr rrėfimet e Dhjatės sė Vjetėr mbi ndodhitė qė kanė ndodhur dhjetė shekuj para erės sė re. Pėr ta nuk ka kujtime as nė tekstet e popujve tė Lindjes sė Mesme e as nė kėrkimet arkeologjike. Bile edhe shkencėtari i cili aq shumė ka dėshiruar tė ruhet autenticiteti i Dhjatės sė Vjetėr dominikani ati De Vaux pranon se, pėrveē nė Bibėl, nuk ka mundėsi tė gjenden „tė dhėna tė qarta pėr patriarkitė hebraike, pėr periudhėn e kaluar nė Egjipt ose uzurpimin e Kananit. Pėrveē kėsaj, dyshohet se disa tekste tė reja do tė mund ta ndriēonin mė tepėr kėtė ēėshtje”.36
Kėshtu qė tema „e premtimit” tė tokės sė Palestinės paraqitet vetėn nė tekstet e atyre qė gėzojnė tė drejtė tė shėrbehen me atė premtim. Nė shekullin e kaluar disa komentatorė tė Letrave tė Shenjta kanė ardhur deri te pėrfundimet mė radikale, pėr ēka do tė bėhet fjalė mė vonė, kur do tė diskutojmė pėr „tokėn e premtuar” (Von Rad, Thompson, Van Seters, Albert de Pury...).
Sapo ta ndėrpresim kėnaqjen tonė me pranimin e pjesėve „historike” tė Dhajtės sė Vjetėr nė mėnyrė jokritike, perceptimi i parė i cili na imponohet ėshtė se historia e hebrenjėve jo vetėm qė nuk pėrfaqėson „qendrėn” e historisė botėrore, gjė qė pohojnė tezat e sionizmit politik tė cilat i ka pėrvetėsuar edhe njėfarė katekezė krishtere, por nė asnjė epokė tė vet nuk paraqitet ndryshe nga historia e perandorive tė mėdha siē kanė qenė ajo mezopotamike, hitite ose egjiptiane.
Po qe se e lėmė anash arkeologjinė, e cila dėshmon se mė tepėr se dhjetė mijė vjet njeriu ėshtė i pranishėm nė regjionin i cili i pėrgjigjet Palestinės, edhe pse kufizohemi nė periudhėn historike pėr tė cilėn ekzistojnė dokumente tė shkruara, nė mėnyrė skematike mund tė dallojmė:
1) Kohėn e hershme tė bronzit, e cila vazhdon deri nė mileniumin e tretė para erės sė re. Nga kjo periudhė ekzistojnė argumente (sidomos pas zbulimit tė teksteve tė Eblės, nė vitin 1976) pėr ekzistimin e qytetėrimit tė madh urbanistik nė Kanan, tė cilin e kanė pėrbėrė popujt e gjuhėve semite-perėndimore, ku bėjnė pjesė gjuha aramite dhe hebraike.
2) Periudhėn (2200-1900) tė cilėn e karakterizon dyndja e nomadėve.
3) Faza e re e urbanizimit (1900-1550) nė kohėn e mesme tė bronzit.
4) Prej gjysmės sė shekullit XVI para erės sė re kėtė regjion e dominon Egjipti: faraonėt e 18 dinastive e shndėrruan Palestinėn nė zonė kufitare egjiptiane.

Territori nė zemėr tė „gjysmėhėnės pjellore”, i cili shtrihet prej Nilit deri tek Eufrati, ėshtė regjioni nėpėr tė cilin kanė kaluar bashkėsi tė ndryshme njerėzish dhe aty janė pėrzier. Kur nomadėt ose gjysmėnomadėt e Mesopotamisė ose Transjordanisė, tė cilėt tashmė ishin nė rrugė ta lėnė mėnyrėn e jetesės nomade, arritėn - gjatė shpėrnguljeve tė tyre sezonale - nė Kanan nė fillim tė mileniumit tė dytė para erės sė re, pra, nė kohėn e hershme tė bronzit, aty janė takuar me kanitėt, tė cilėt
36 R. De Vaux, O. P., The Early History of Israel, Londėr 1978, fletorja 1, f. 156.

kahmoti e kishin bėrė Kananin atdhe tė vetin dhe kishin qytetėrim tė urbanizuar, kurse kah fundi i mileniumit tė dytė para erės sė re ishin nė prag tė pranojnė pėrdorimin e hekurit dhe praksėn e shkrimit alfabetik.
„Hebrenjtė”, pėrkundėr skemės tradicionale tė Biblės, para depėrtimeve nomade nė Kanan nuk kanė pėrbėrė bashkėsi tė veēantė etnike. Ata kanė prezentuar konfederatėn e grupeve tė ndryshme etnike dhe kanė qenė vetėm njė nga elementet e migrimeve tė mėdha nomade (sipas atit De Vaux, amoritė ose aramitė).
Disa prej kėtyre fiseve nomade janė vendosur nė Kanan, pėrderisa tė tjerėt kanė vazhduar rrugėn drejt Egjiptit. Tė parėt (nė mesin e tė cilėve kanė qenė edhe ata tė cilėt mė vonė do tė quhen hebrenjė) prej kanitėve e pėrvetėsuan gjuhėn, shkrimin dhe religjionin, derisa nuk u nisėn sėrish, rreth vitit 1400, mbase duke ndjekur pushtuesit hyksosė, pėr tė kėrkuar kullosa nė Egjipt.
Kur hyksosėt u dėbuan nga Egjipti, ata tė cilėt me siguri arritėn bashkė me ta dhe gėzonin status tė privilegjuar dhe mbrojtjen e tyre janė konsideruar „bashkėpunėtorė” tė tyre dhe iu janė nėnshtruar shtypjeve tė tmerrshme dhe mėnyrės sė rėndė jetėsore. Kėta njerėz tė prirur pėr rebelim, tė cilėt ishin vendosur nė zonat kufitare dhe nuk pėrfaqėsonin ndonjė grup etnikumi, por mė tepėr njė kategori njerėzish me disponim armiqėsor ndaj faraonit, tė quajtur apiru (nga e cila, sipas mendimit tė atit De Vaux, me siguri rrjedh fjala „hebrew”) u larguan nga Egjipti. Sigurisht lloji i kėtillė i „egzoduseve” tė autsajderėve tė pakėnaqur do tė ketė ndodhur mjaft shpesh dhe nė mėnyrė tė zakonshme pasi qė nė kronikat egjiptiane asgjė nuk pėrmendet pėr kėtė „incident”, bile as nė raportet e rojeve kufitare, edhe pse raportet e tilla ekzistojnė prej shekullit XIX para erės sė re e kėndej.
„Burimet” qė i kemi nė disponim pėr kėtė ndodhi, krahas atyre nga Dhjata e Vjetėr, mund tė numėrohen nė gishtat e njėrės dorė. Pėrmendja mė e hershme e emrit „Izrael” paraqitet nė njė pllakė guri tė ngritur mbi vorr nga periudha rreth vitit 1225, nė tė cilėn pėrkujtohet fitorja e faraonit Memeptah. Aty thuhet duke mos pėrmendur hollėsitė se ai, kur i ka pushtuar qytetet nė Palestinė, e ka zhdukur edhe „Izraelin”. „Izraeli ėshtė zhdukur, fisi i tij mė nuk ekziston”. Ky tekst nuk pėrmend asgjė mė tepėr pėr Izraelin.37
Mėpastaj, katėrqind tabelėza argjili tė cilat janė zbuluar prej vitit 1887 e kėndej ne Tel-el-Amarn, kryeqytet i faraonit Amenophis IV (Akhenaton, 1375-1358) pėrmbajnė shėnime tė cilat dėshmojnė pėr korenspondencėn midis faraonit dhe princėrve vasalė tė Palestinės dhe Sirisė. Nė to nuk ka kurrfarė gjurme pėr Izraelin, por japin tė dhėna interesante pėr qytetet-shtetet e Kananit dhe rivalitetin e tyre.
Nga gjurmėt e dobėta pėr Izraelin tė cilat i gjejmė nė historitė e popujve tė tjerė vijmė deri nė dy pėrfundime:
I pari, popullit hebre nuk ėshtė e mundur t’i pėrshkruhet „e drejta e pushtuesit tė parė” si „e drejtė historike”. Kur fiset e tyre, me valėn e aramitėve, arritėn nė Palestinė, aty i gjetėn „vendasėt” kanitė, hititė (rreth Hebronit, themelues tė tė cilit kanė qenė ata), amonitė (rreth Amanit), moabitė (nė lindje tė Detit tė Vdekur) dhe edomitė (nė juglindje). Njėkohėsisht, nga Detit Egje arriti edhe njė popull, filistinėt, tė cilėt u vendosėn midis Mount-Carmelit dhe shkretėtirės. Andaj, ata tė cilėt sot quhen palestinezė nuk e kanė prejardhjen vetėm prej arabėve. Arabėt nė njė numėr shumė tė vogėl arritėn nė shekullin VII tė erės sė re, e kthyen nė Islam pjesėn mė tė madhe tė popullatės (duke pėrfshirė aty edhe izraelitėt), u shkrinė me ta me anė tė martesave tė pėrziera dhe e futėn gjuhėn e tyre. Paraqitja e arabėve nė Palestinė nė shekullin VII ka
37 „Kjo nuk ka mund tė bėjė fjalė pėr tėrė Izraelin, do tė thotė pėr krejt 12 fiset e tij, sepse ‘Izraeli i tėrė’ nuk ka qenė as i konstituar nė atė kohė. Prandaj kjo ėshtė dashur tė bėjė fjalė pėr Izraelin nė njė kuptim shumė tė ngushtė” (Po aty, fletorja 1, f. 390).

qenė shumė mė tepėr fenomen kulturor se sa etnik. Palestinezėt e kanė prejardhjen prej kanitėve vendės tė cilėt kanė qenė tė vendosur nė Palestinė mė sė paku qysh para pesė mijė vjetėsh (prej fillimit tė epokės historike), Filistinėve (tė cilėt vendit ia dhanė emrin Palestinė - nė gjuhėn arabe, Filastin), por edhe prej persianėve, grekėve, romakėve, arabėve dhe turqve, tė cilėt, pas babilonasve, hititėve dhe egjiptianėve, vazhdimisht e pushtonin vendin. „Pushtuesit e parė” tė vendit janė ata palestinezė tė cilėt banojnė nė tė qė nga fillimi i historisė.
Pėrfundimi i dytė i cili imponohet nga historia e Palestinės ėshtė se hebrenjtė (apiru), kur arritėn prej Egjiptit nė shekullin XIII para erės sė re dhe u vendosėn nė Palestinė, qoftė me anė tė depėrtimit gradual ose pushtimit (kėsaj do t’i kthehemi mė vonė kur do tė diskutojmė pėr rrėfimet biblike), kanė qenė vetėm njėri nga popujt pushtues (ku bėjnė pjesė babilonasit, hititėt, egjiptianėt, persianėt, romakėt, arabėt, turqit, britanezėt).
Tashmė pas vendosjes sė tyre nė Kanan, e ajo ka ndodhur pėrafėrsisht nė shekullin XIII, mund tė bisedohet pėr popullin izraelit, i cili ka qenė vetėm njė fis nė lidhjen e fiseve me prejardhje tė ndryshme etnike, dhe tė thirremi nė burime qofshin tė jashtėm apo tė brendshėm: pikėsėpari pėr arsye se, siē u pėrmend mė lartė, nuk ka kurrfarė burimi tjetėr pėrpos Biblės i cili bėn fjalė pėr periudhėn para kėsaj,38 e pastaj edhe pėr atė se asnjė tekst biblik nuk ėshtė pėrpiluar para periudhės sė sundimit tė Solomonit (shekulli 10). Versionet e para biblike kanė qenė tė inspiruara nga preokupimet politike tė asaj kohe (tė nxitura qoftė nga entuziazmi ose krtika mbretėrive, nga legjitimizimi i posedimit tė pronės ose uzurpi i saj etj.) dhe janė bazuar nė traditėn gojore. Ata kanė qenė sikur forcat norvegjeze, vargjet homeriane, legjendat pėr mbretin Artur, gjenealogjitė heroike tė griotsave afrikane, ose rrėfimet nė tregimin e novelistėve arabė nė tė cilat, siē thotė ati De Vaux (op. cit., f. 182):
Emrat e vendeve ose emrat e grupeve pėrbrenda fisit si dhe mbiemrat e gjyshėrve shpjegohen me etimologjinė e popullarizuar. Me anė tė rrėfimeve dėshmohet e drejta e fisit pėr shfrytėzimin e ndonjė territori ose pėr gėzimin e ndonjė privilegji dhe nė to rolin kryesor e loz ai grup tė cilit i takon autori.
Nga analiza e teksteve biblike (sepse nuk posedojmė tė tjerė) kuptojmė se rreth vitit njė mijė para erės sė re prijėsi i njė grupi (i cili nė shekullin XVI era e re do tė emėrohej condottiereom) nga fisi hebre, nė krye tė mercenarėve filistinezė dhe kritianė, nė mėnyrė tė shkathtė duke shfrytėzuar balancimin e forcave tė dy „suprfuqive” tė asaj kohe, Babilonit dhe Egjiptit, arriti tė krijojė mbretėri dhe, me ndihmėn e truprojės sė kritianėve dhe filistinėve, arriti tė kurorėzohet nė Jerusalem, ku banorėve tė deriatėhershėm, xhebuzitėve, iu lejoi tė vazhdojnė edhe mė tej tė jetojnė. Prijėsi i kėtij grupi, Davidi, i cili komandimin e njė tė tretės sė ushtrisė sė vet ia besoi filistinit tė quajtur Ittai prej Gathe, kurse nė Transjordani nė kohėn e rebelimit tė Absalomit pati pėrkrahjen e mbretit amonitas Shobit, as qė synoi ta „hebreizojė” Kananin. Pėrkundrazi, krijoi shtetin multinacional, duke marrė nėn mbrojtjen e vet popuj me prejardhje dhe besime tė ndryshme. Stėrgjyshja e tij ka qenė maobiēanase, dhe kur e kaploi njė krizė e vėshtirė farefisin e vet e vėndoi nėn mbrojtjen e mbretit tė maobėve.
Atij njė grua nga fisi hitit i lindi djalin Solomon, i cili e trashėgoi nė fron dhe i cili bile edhe e zgjeroi karakterin e shtetit shumėkombėsh.39
38 Do tė marrim vetėm shembullin mė tė rėndėsishėm: vetėm emri David dhe rrėfimi pėr tė nuk paraqitet nė asnjė burim tjetėr pėrpos Biblės - as nė tekste e as nė mbeturinat arkeologjike.
39 Ėshtė interesantė tė vėrehet se nė bazė tė ligjit tė shtetit tė sotshėm Izrael, sipas tė cilit dikush ėshtė hebre vetėm po qe se e ka nėnėn hebreje ose po qe se e ka pranuar besimin hebraik, mbreti Solomon nuk do tė konsiderohej hebre as qė do tė mund tė shfrytėzonte „ligjin pėr kthim”. E para, Pėr

shkak se nėna e tij nuk ka qenė hebreje, por pjesėtare e hitittėve. Kurse e dyta, pėr shkak se asnjė rabin ortodoks, i cili ėshtė i autorizuar ta vėrtetojė kthimin nuk do tė pranonte ta kthejė njeriun i cili nė Jerusalem ka ngritur altare pėr zotrat e konkubinėve tė tij nga Egjipti, Edoma, Maoba, Sidona etj. E njėjta gjė do tė vlente edhe pėr Savlin, nėna e tė cilit ka qenė kanitase si dhe pėr mbretin David, stėrgjyshja e tė cilit Ruthi ka qenė maobitanase.
Pas vdekjes sė Solomonit, mbretėria e Davidit ėshtė ndarė nė Izrael pjesa veriore dhe nė Judejė pjesa jugore. Nė vitin 721 para erės sė re asirianėt e pushtuan Izraelin, kurse nė vitin 587 Judejėn e nėnshtruan babilonasit. Njerėzit autoritativė tė vendit i detyruan tė migrojnė. Kur e mori mbreti persian Kiri Babilonin, iu lejoi tė migruarve tė kthehen (edhe pse pjesa dėrmuese e tyre dėshironin tė qėndrojnė nė Babilon). Pas kėsaj hebrenjtė vazhdimisht kanė jetuar nėn sundimin e persianėve, grekėve dhe romakėve deri nė kryengritjen e makabejėve nė shekullin II para erės sė re, e cila ka qenė e drejtuar kundėr Antiochus Epiphanesit, ithtar i Aleksandrit nga dinastia seleukoviq. Pas luftės njėzetvjeēare makabejėt themeluan dinastinė e hazmoneanėve. Ajo u shkatėrrua pėr shkak tė konflikteve tė brendshme. Nė vitin 63 para erės sė re Pompeji e pushtoi Palestinėn dhe e bėri monarki vasale nėn sundimin Irod, kėshtu qė u bė provincė romake. Tė dy kryengritjet kundėr okupatorit romak njėra nė vitn 70, e tjetra nė vitin 135 era e re, u shuajtėn. Pas shuarjes sė kryengritjes sė dytė, tė cilėn e udhėhoqi Bar Kokhbi, tempulli i shenjtė u rrėnua. Populli hebre u shpėrnda nė tė gjitha anėt e Mediteranit. Nė Palestinė u ndėrpre qenia i bashkėsisė hebraike.
Benjamini prej Tolede, pelegrini hebraik, me rastin e vizitės sė Jerusalemit nė vitin 1170 ka gjetur nė krejt Palestinėn vetėm 1.440 hebrenjė. Nahmanidesi nė vitin 1267 ka takuar vetėm dy familje hebreje nė Jerusalem.
Pėrderisa kryqtarėt me rastin e pushtimit tė Jerusalemit nė vitin 1099 i dogjėn hebrenjtė nė sinagogė, Salahudini, pasi e ēliroi qytetin, iu lejoi hebrenjve tė kthehen.
Hebrenjtė janė kthyer nė Palestinė vetėm pėr shkak tė keqtrajtimeve qė kanė pėrjetuar nėpėr vendet e tjera, e jo nga malli qė kanė pasur pėr „atdheun e praetėrve tė tyre”. Nė shekullin XV ndėr tė parėt qė u kthyen nė Palestinė ishin hebrenjtė e Spanjės, tė cilėt nuk kishin kurrfarė nevoje tė migrojnė gjatė tetė shekujsh koekzistence me arabėt, por kanė ikur nga mostoleranca e inkuizicionit dhe „mbretėrve mė katolikė se katolikėt”. Vetėm njė numėr i vogėl i hebrenjve tė Spanjės arriti nė Palestinė. Pjesa dėrmuese e tyre gjeti strehim nė Francė, Holandė, Itali, Egjipt, Qipėr apo nė Ballkan. Nė vitin 1845 nė Palestinė prej gjithsejt 350 mijė banorėve sa ka pasur, vetėm 12 mijė kanė qenė hebrenj, kurse mė 1880 ka pasur 25 mijė hebrenj prej popullatės sė pėrgjithshme e cila ka numėruar 500 mijė. Pėrndjekjet tė cilat filluan nė vitin 1882 nė Rusi shkaktuan valė tė reja tė kolonizimeve nė Palestinė, pas tyre vazhduan valėt e tė migruarve nga Polonia dhe Rumunia.
Duke arritur tash te momenti kur, pas publikimit tė librit tė Theodor Herzlit, The Jewish State (Shteti hebraik), 1896, filloi tė zgjerohet sionizmi politik, duhet ta pėrfundojmė problemin e tė ashtuquajturave „tė drejtat historike” qė tė mund t’i konceptojmė motivimet e reja tė kėsaj lėvizjeje.
Hebrenjtė jo vetėm qė nuk kanė qenė „banorėt” e parė tė Palestinės, por nuk kanė qenė asgjė mė tepėr se njė komponentė e pėrzierjeve tė shumė popujve nė „gjysmėhėnėn pjellore”. Nuk kanė kurrfarė baze tė gėzojnė tė drejtėn nė vendin e jashtėzakonshėm gjatė kėsaj historie tė gjatė. Sionizmi politik merr pjesė nė ndryshimin e fakteve dhe manipulimin sistematik kur nė tekstet shkollore izraelite dhe nė propagandėn pėr botėn e jashtme i thekson si tė rėndėsishme pėr historinė e Palestinės vetėm ato pak momente kur hebrenjtė nė tė kanė lozur njėfarė roli. Momentet e tilla janė:

1) Uzurpimi fisnor i tokės Kanan nė kohėn e Joshuit, tė cilėn tektset biblike tė shekullit X e vendosin nė shekullin XIII para erės sė re. Teologėt e shekullit VI, tė cilėt disa qindra vjet pas ngjarjes sė cekur sėrish e kanė shkruar historinė, e kanė shndėrruar kėtė invadim nė „luftė tė shenjtė”, duke mbajtur llogari pėr caqet e caktuara politike. (Pėr kėtė mė tepėr do tė bėhet fjalė kur do tė merremi me mitologjinė fetare tė sionizmit si plotėsim i mitologjisė hostorike).
2) 73 vjetėt e sundimit tė Davidit dhe Solomonit.
3) Migrimi nė Babilon dhe kthimi prej migracionit.
4) Mė nė fund, kryengritjet kundėr pushtetit romak nė periudhat prej vitit 66 dėri mė 70 dhe prej vitit 132 deri mė 135.

E tėrė pjesa tjetėr e historisė sė Palestinės ėshtė fshirė sikur, gjatė dy mijė vjetėve, krejt prej mileniumit tė tretė e deri tek ardhja e hebrenjve, nuk ka ndodhur asgjė nė atė vend, sikur gati as gjatė dy mileniumeve tė ardhshėm qė nga filli i kryengriyjes sė Bara Kokhabit, 135 era e re, e deri nė krijimin e shtetit Izrael 1948!
Pra, miti thelbėsor historik ėshtė krijuar ashtu qė historitė e gjata pesė mijė vjeēare nė mėnyrė arbitrare janė mbajtur vetėm nė disa epizoda: migrimi i hebrenjve, nė mesin e aq shumė migrimeve tjera; mbretėria e Davidit, nė mesin e aq shumė mbretėrive tjera; ose kryengritjet e makabejėve ose Bara Kokhabit, prej tė gjitha kryengritjeve tjera nga tė cilat vėlon historia.
Historia e Palestinės e cila mėsohet nėpėr shkollat e shtetit Izrael ėshtė vepėr e falsifikuesve. Por, edhe „historia e shenjtė” tė cilėn e mėsojnė edhe katekizmi katolik edhe shkollat javore protestante, duke iu pėrmbajtur Biblės dhe duke e injoruar historinė e vėrtetė tė Lindjes sė lashtė, me paqėllim e ndihmojnė propagandėn e sionizmit politik dhe pėrgatisin miliona tė krishterė nė mbarė botėn qė, mitologjinė e cila ėshtė shkatėrruese pėr popullin palestinez dhe paqen botėrore, ta pranojnė si tė vėrtetė. Sepse, kjo mitologji i shėrben sionizmit politik si themel pėr pretendime, agresione dhe aneksime territoriale.
Sionistėt kėtij falsifikimi fillestar tė tė vėrtetės ia shtojnė edhe dy mite historike:
1) Ata duke shndėrruar Palestinėn nė shkretėtirė historike (nė pėrjashtim nė periudhave kur ata kanė qenė aty), e transformojnė atė nė shkretėtirė gjeografike: „Jepjani tokėn e pabanuar me popull popullit pa tokė”, ėshtė i njohur formulimi i Izrael Zangwillit.40
2) Sionizmi (sikur antisemitė) pasi qė e zhduku kuntinuitetin historik tė tokės palestineze, krijoi kontinuitetin racor dhe racistik tė „popullit hebraik” duke trilluar gjenealogjitė dhe duke refuzuar asimilimin me qėllim pėr tė arsyetuar kthimin tokės sė „stėrgjyshėrve” tė kėtij populli - sikur tė jenė „hebrenjtė” e sotshėm pasardhės dhe trashėgimtarė natyror tė izraelitėve nga kohėrat biblike dhe sikur ata pėrfundimisht nė kėtė mėnyrė tė pėrmbushin dėshirėn e kahmotshme dhe tė pėrhershme tė tė gjithė bashkėsive botėrore „hebraike”.

Nė vazhdim do t’i analizojmė kėta dy mitologji historike.
1. Miti mbi „shkretėtirėn”
Kur shteti hebraik i Herzlit (The Jewish State) nė vitin 1896 e definoi qartė dhe haptas sionizmin politik, filloi tė injorohet plotėsisht prania e popullit palestinez. Kjo prani ka mbetur e papėrmendur edhe nė librin e Herzlit edhe nė kuvendet konstituitive
40 Izrael Zangwilli, The Return to Palestine, New Liberal Review, dhjetor 1901, f. 672. (Palestina ėshtė tokė e pabanuar me popull; hebrenjtė janė popull pa tokė).

tė lėvizjes botėrore sioniste. Mosekzistimi i popullit palestinez ėshtė njėra nga postulatet themelore tė sionizmit dhe ėshtė nė rrėnjė tė tė gjitha krimeve tė mėvonshme. Zonjusha Golda Meir, nė Sunday Timesu tė 15 qershorit tė vitit 1969 ka thėnė: „Thelbi qėndron nė atė se palestinezėt nuk kanė ekzistuar. Kjo nuk ėshtė njėsoj sikur tė kishte ekzistuar populli palestinez, e ne pastaj tė kishim ardhė, ta kishim larguar dhe ta kishim uzurpuar tėkėn e tij. Ata nuk kanė ekzistuar”.
Po qe se palestinezėt nuk ekzistojnė, kurse nė anėn tjetėr bėjnė rezistencė, ky popull i „paparanishėm por i pranishėm” duhet patjetėr ose tė dėbohet ose tė zhduket, pikėrisht ashtu siē u ka ndodhur indianėve me ardhjen e kolonizatorėve nė Amerikė.
Kur Einsteini e ka pyetur Weizmannin derisa ai ishte njėri nga prijėsit e lėvizjes botėrore sioniste: „Ēka do tė ndodh me arabėt po qe se Palestina do t’u jepet hebrenjėve?”, Weizmanni iu pėrgjigj: „Ēfarė arabėsh? Ata nuk luajnė kurrfarė roli tė rėndėsishėm”.41
Profesor Ben-Sion Dinuri, ministri i parė i arsimit nė shtetin Izrael dhe shok i afėrt i themeluesit tė shtetit, David Ben-Gurionit, nė hyrje tė veprės sė tij History of the Haganah, nė botim tė organizatės botėrore sioniste, ka shkruar: „Nė vendin tonė ka vend vetėm pėr hebrenjtė. Do t’iu themi arabėve: Dilni! Nėse nuk pajtohen dhe bėjnė rezistencė, do t’i dėbojmė me forcė”.
Joseph Weitzi, ish drejtor i Zyrės pėr popullėzim pranė agjencisė hebraike, nė vitin 1940 ka shkruar: „Ne duhet patjetėr ta kemi tė qartė se nuk ka vend nė tė njėjtėn kohė pėr tė dy popujt nė kėtė tokė... Zgjidhje e vetme ėshtė Eretz Izraeli, bile Izraeli Perėndimor pa arabė, dhe prandaj mbetet vetėm shpėrngulja e arabėve prej kėtu nė vendet fqinje”.42
Sidoqoftė, realiteti ka qenė krejtėsisht ndryshe. Pas deklaratės sė Balfourit nė vitin 1917, pas 20 vjetėve tė sionizmit politik dhe tė propagandės sė tij pėr „kthim”, pas valėve tė para tė emigrantėve hebrenj tė cilėt iknin nga pėrndjekjet nė Rusi, Poloni dhe Rumuni, sipas regjistrimit tė cilin e pėrfunduan britanezėt mė 31 dhjetor tė vitit 1922, nė Palestinė ka pasur gjithsejt 757 mijė banorė, prej tė cilėve 663 mijė kanė qenė arabė (590 mijė muslimanė dhe 73 mijė tė krishterė) dhe 83 mijė hebrenj, do tė thotė 88 pėrqind tė popullatės e kanė pėrbėrė arabėt, kurse 11 pėrqind hebrenjtė. Duhet theksuar se kjo „shkretėtirė” e ashtuquajtur ka qenė eksportues i drithit dhe frutave tė citrusit.
Nė vitin 1891, njėri nga sionistėt e parė, Asher Ginzbergu ( i cili ka pėrdorur pseudonimin Ahad Ha’am) pasi qė ia bėri njė vizitė Palestinės, ka shkruar: „Ne nga jashtė jemi mėsuar tė besojmė se Palestina ėshtė gati plotėsisht e shkretė: vetėm shkretėtirė lakuriqe nė tė cilėn mund tė blehet toka sipas dėshirės. Gjėrat nuk qėndrojnė ashtu, por ndryshe. Nė mbarė territorin vėshtirė ėshtė tė gjendet tokė pune e cila nuk ėshtė e punuar…” Vendet e vetme tė cilat nuk janė kultivuar, siē ka theksuar ai vetė, janė dinat ranore dhe bregoret gurore, ku asgjė nuk kultivohet pėrveē pemėve edhe atė pas shumė pune tė mundimshme nė spastrimin dhe mbushjen e vendit me dhe.43
Nė tė vėrtetė, para ardhjes sė sionistėve „beduinėt” (nė realitet, bujqit) kanė eksportuar 300 mijė tonė drith nė vit; zona e kultivuar me pemishteve qė ishte pronė e arabėve e dyfishoi eksportimin nė mes viteve 1921 dhe 1942; prozhmet ku janė
41 Ka cituar Alfred Lilienthalin, The Zionist Connection, New York 1978, f. 341.
42 Davari, 29 shtator 1967. E ka ctuar Noam Chomsky, Israeli Jews and Palestinian Arabs, Holy Cross Quarterly, nė verė tė vitit 1972. (Ėshtė ribotuar nė veprėn e Chomskit, Peace in the Middle East, Londėr 1975, f. 94).
43 Ahad Ha’ami, Complete Works (nė gjuhėn hebraike), Tel-Aviv, Devir Publishing House, dhe Jerusalemi, The Hebrew Publishing House, botimi i tetė.

kultivuar drunjtė e portokajve dhe citruset e tjera shtatėfish janė shtuar nė periudhėn nė mes viteve 1922 dhe 1947; prodhimtaria e perimeve dhjetėfish ka qenė mė e madhe nė vitin 1938 se sa nė vitin 1922.
Po qe se merren parasysh vetėm frutat e citrusit, nė raportin e Peelit, sekretar shtetėror pėr kolonitė, qė ia ka dorėzuar parlamentit britanez nė vitin 1937, e i cili bazohet nė rritjen rapide tė pemishteve me portokaj nė Palestinė, ėshtė vlerėsuar se prodhuesit dhe eksportuesit 30 milionė sandukė me portokaj dimėror, sado qė tė pritej se do tė rritej prodhimtaria botėrore nė dhjetė vitet e ardhshme, do tė pėrfaqėsoheshin me kėtė rend:
Palestina: 15.000.000 sandukė
SHBAT-tė: 7.000.000 sandukė
Spanja: 5.000.000 sandukė
(Qiproja, Egjipti, Algjeria etj.): 3.000.000 sandukė.
Ky „projekt” dhe tė dhėnat nė tė cilat ėshtė bazuar ai mund tė gjenden nė raportin e Peelit, kreu 8, paragrafi 9, f. 214.
Po qe se merret parasysh pėrparimi i pėrgjithshėm qė ėshtė realizuar nė bujqėsinė e tė gjitha shteteve gjatė pesėdhjetė vjetėshit tė fundit dhe asaj t’i shtohet shuma e jashtėzakonshme e „ndihmės” finansiare tė cilėn shteti e pranon nga vendi i huaj (pėr ēka mė tepėr do tė bėjmė fjalė nė lidhje me finansimin e shtetit Izrael), ėshtė e qartė se nė kėtė fushė aspak nuk mund tė bisedohet pėr „ēudinė e quajtur Izrael”.
Miti mbi zbrazėtirėn historike dhe gjeografike ėshtė dashur tė shėrbejė si pikėnisje themelore e politikės sioniste nė Izrael, me qėllim qė t’i arsyetojė keqtrajtimet, grabitjet, represaliet pėr fushėveprimin dhe forcėn e tė cilave do tė bėhet fjalė nė faqet e ardhshme.
2. Miti mbi racėn
Miti i dytė themelor historik i sionizmit bėn fjalė mbi kontinuitetin e racės dhe mallin e pėrhershėm pėr kthim. Gjenealogjia e rrejshme ka pėr qėllim imponimin e besimit se tė gjithė hebrenjtė e sotshėm tė botės janė pasardhės tė njė „race” e cila, sipas urdhėrit Hyjnor, me Abrahamin dhe patriarkėt ka arritur en bloc nė „tokėn e premtuar” Kanan, pas kėsaj ka ikur nė Egjipt, qė mėpastaj, me ndėrmjetėsimin e Zotit tė vet, tė lirohet nga robėria me shpėrnguljen e ēuditshme tė cilėn e ka udhėhequr Mojsiu rreth shekullit XIII, dhe e cila mė nė fund nėn udhėheqjen e Joshuit e ka nėnshtruar tokėn „e premtuar”, duke e ērrėnjosur, spas urdhėrave tė Zotit, popullatėn vendase me qėllim qė tė ndėrtojė mbretėrinė e Davidit - qė pas sė gjithash tė jetė e fituar dhe e dėbuar nė migrim.
Nė vitin 539 kur Kiri iu lejoi tė internuarve tė kthehen, dy njerėz tė afėrt tė oborrit persian, prifti i lartė Nehemiu dhe qatibi e prifti Ezrai, nga meraku qė tė ruajnė pastėrtinė e religjionit dhe racės sė vet dhe t’i ikin shkrirjes sė hebrenjve nė ato popuj nė mesin e tė cilėve kanė jetuar, kanė pėrcaktuar ligje rigoroze tė cilėt i kanė ndaluar martesat me gratė qė nuk janė hebreje dhe e kanė kodifikuar Ligjin i cili edhe mė herėt i ėshtė shpallur Mijsiut, duke instaluar pushtetin absolut priftėror.
Ligjet tė cilėt i janė dedikur ndasisė racore kanė qenė mjaft rigorozė: „Ndahuni prej njerėzve tė kėtij vendi dhe prej grave tė huaja” (Ezrai, X, 11). Bashkėshortet prej popujve tė huaj ėshtė dashur tė pėrzihen nė afat prej tre muajsh. Te Nehemiu (XIII, 3) lexojmė:
„Nė atė kohė i kam parė hebrenjtė tė cilėt kanė qenė tė matruar me gra nga fissi Acshdod, Amonit dhe Maobit. Fėmijėt e tyre kanė folur mė shumė nė gjuhėn e nėnave tė tyre dhe nuk kanė mundur tė flasin nė gjuhėn hebreje. Kam bėrė luftė

me ta dhe i kam mallkuar, disa prej tyre i kam dėnuar, ua kam shkulur flokėt dhe i kam shtyrė tė betohen nė Zot, duke iu thėnė: ‘Ju nuk do t’ua sillni vajzat e tyre djemve tuaj as do t’ua jepni vajzat tuaja djemve tė tyre, e as do t’i sillni vajzat e tyre pėr veten tuaj” (XIII, 23-25).
„Nė kėtė mėnyrė e kam pastruar popullin prej tė gjithė tė huajve dhe kam caktuar reparte priftėrinjsh dhe levitėsh, ēdonjėrin me detyrė tė veēantė” (XIII, 30).
Pra, hebreizmi, parimisht i ruajtur nga ēdo ndikim i jashtėm, ėshtė dashur tė bėhet i pėrjetshėm nėn mbikqyrjen vigjilente tė klerikėve tė lartė.
Kur tė analizojmė si e komenton sionizmi bashkėkohor Biblėn parcialisht, me mitologji dhe nė baza fisnore, do tė shohim se ky version „zyrtar” i historisė hebreje, „legjenda e artė”, apologjetika nė shėrbim tė qėllimeve tė vėrtetuar nė mėnyrė tė qartė, paraqet elementin e tij kryesor.
Historia e kėtillė i prezentohet edhe „diasporės”, hebrenjėve tė shpėrndarė nėpėr mjediset e mbarė popujve tė botė, nė tė cilėn pėr bashkėsitė bebreje, sipas mendimit tė sionistit, ēdoherė dhe ēdokund tė pėrndjekura, thuhet se e kanė ruajtur shpresėn mesiane pėr t’u „kthyer” nė „tokėn e premtuar” tė cilėn vetėm pėrkohėsisht e kanė humbur.
Prandaj vetėm ata prej tė gjithė popujve tė botės janė trashėgimtarė tė „popullit priftėror”, tė obliguar me misionin hyjnor qė me anė tė vuajtjeve dhe besimit tė paluhatshėm tė dėshmojnė cakun themelor tė Zotit. Pėr kėtė arsye, historia e tėrė njerėzisė rrotullohet rreth fatit tė kėtij populli.
Mė vonė do tė shohim se si sionizmi i sotshėm politik e ka „sekularizuar” kėtė skemė qė bile edhe para atyre (edhe nė shtetin Izrael edhe nė „diasporė”) tė cilėt mė nuk e rrėfejnė besimin hebraik t’i arsyetojė disa forma tė forcės politike.
Para se tė kalojmė nė polemikėn mbi komentimin e gabuar themelor teologjik qė ėshtė bazė e ideologjise sioniste, me temat e „premtimit” me tė cilat fitohet „e drejta Hyjnore” nė tokėn e Palestinės dhe „tė zgjedhjes” sė popullit hebre e cila i lejon qė nė emėr tė asaj „tė drejte Hyjnore” t’i shkelė tė gjitha tė drejtat njerėzore tė atyre qė me vite jetojnė dhe veprojnė nė Palestinė, do t’i shqyrtojmė dy mitologji ndihmėse: mitin mbi „racėn hebreje” dhe mitin mbi mallin e pėrherhsėm pėr kthim.
Nocioni „racė” ėshtė shpikje e Evropės sė shekkullit XIX, e cila qė tė gjejė arsyetim pėr udhėheqje koloniale tė Perėndimit, me vetdėshirė e ka ndryshuar dallimin midis grupeve linguistike nė nocion tė dallimit biologjik dhe, para sė gjithash, nė kierarki midis ndarjeve tė mėdha etnike tė njerėzimit.
Para se ky mit tragjik tė zhvillohet, sidomos me anė tė komentimeve tė ēmendura tė kont Joseph-Arthur de Gobineauit nė veprėn e tij me titull Essay on the Inequality of the Races of Monkind (Ese mbi pabarazinė e racave njerėzore), nė vitin 1853, mė afėr nocionit racė ka qenė koncepti fisnor i bashkėsisė pėr nga gjaku, „i arsyetuar” nė tė gjitha qytetėrimet me projektimin mitologjik tė stėrgjyshit tė pėrbashkėt, heroit „eponimik” tė fisit ose me gjenealogji legjendare siē e gjejmė tek indianėt amerikanė ose nė Eneidė (poemėn e Virgjilit) dhe nė Dhjatėn e Vjetėr. Megjithatė, perceptimi i kėtillė nuk ka pasur domethėnien e „racės” nė kuptimin e fjalės qė ka fituar nė Evropė nė shekullin XIX, nė tė vėrtetė, kuptimin e disa grupimeve tė mėdha tė qenieve njerėzore. Me tė janė nėnkuptuar individėt me prejardhje tė njėjtė nė bashkėsi tė vogla fisnore ose nė shtresa tė veēanta shoqėrore. Nė gjuhėn frenge tė shekullit XVI, pėr shembull, dinastia e caktuar mbretėrore ėshtė quajtur „race”, kurse nė shekullin XVIII, fisni trashėgimtare, „de race”, e vėnė pėrballė aristokratėve tė sapoformuar, tė cilėt nuk kamė pasur gjenealogji.
Tashmė nė shekullin XVIII, qė shėmbullohet me Buffonin, u paraqit ideja mbi yrnekun origjinal tė njerėzimit, pėr racėn e bardhė, e cila gjithė e mė shumė po

„degjenerohet” me largimin e saj nga brezi mesatar. Pastaj, nė emėr tė „evolucionizmit” tė lartė etnocentrik, Evropa, strumbullari kryesor i tij, filloi ashtu si pėrherė tė kundrojė nė popujt joperėndimorė si nė popuj „primitivė” dhe t’i arsyetojė pushtimet kolonizuese tė njeriut tė bardhė si njė formė drejt pėrhapjes sė „progresit”. Nocioni i sotshėm „i pazhvillimisė” konceptin e kėsaj hierarkie e bėn tė pavdekshėm, sipas sė cilit model i shtegdaljes sė njerėzimit ėshtė modeli i Perėndimit: ndonjė popull a ėshtė pak a shumė „i zhvilluar” mvaret prej asaj sa ėshtė afėr kėtij modeli. Levi-Straussi nė Race et Histoire (Raca dhe historia) ashpėr e sulmon etnocentrizmin e tillė dhe tregon se si vepron ai nė varfėrim, sepse e ndėrpret dialogun nė mes kulturave: „Gabim i vetėm i cili mund t’i shkaktojė vuajtje njė bashkėsie njerėzore dhe ta pengojė nė pėrmbushjen e plotė tė natyrės sė vet ėshtė izolimi nga tė tjerėt”.44
Pseudoteoria mbi racėn pėrherė ka shėrbyer pėr arsyetimin e dominimit dhe dhunės. Shembull kulminant i saj ėshtė racizmi. Hitleri nė Mein Kampf i akuzon jehuditė se „kanė sjellė zezakė nė rajonin e Rajnės me qėllim tė kryqėzimit tė racės sė bardhė tė cilėn ata e urrejnė”, duke pohuar se „jehuditė e helmojnė gjakun e tė tjerėve, por e ruajnė tė vetin nga falsifikimi”.
Patjetėr duhet theksuar se Hitleri, nga zgjidhjet e tjera tė mundshme, u pėrcaktua tė imitojė therorinė e vet. Ligjdhėnėsi i cili i publikoi ligjet e pėrgjakur nirnberiane, nė preambullė thekson se e kanė frymėzuar vendimet e para historike, tė cilat, pėr tė ruajtur pastėrtinė e racės, i sollėn Ezrai dhe Nehemiu.
Kėtu nuk bėhet fjalė vetėm pėr historinė e lashtė ose arkeologjinė, sepse sipas traditės sė rabinėve, ligji themelor i shtetit tė sotshėm izraelit i definon „hebrenjtė” pikėrisht ashtu si kanė kėrkuar Ezrai dhe Nehemiu dhe si ėshtė konstatuar me ligjet raciste nirnberiane. Hebre ėshtė njeriu i cili ka lind prej nėnės hebraike (kriter racor) ose e ka pranuar besimin hebraik (kriter teokratik).45 Personat e vetėm tė cilėt mund tė kenė dobi prej ligjit pėr kthim dhe privilegje qė rrjedhin prej tij, nė shtetin Izrael, janė ata tė cilėt i plotėsojnė kriteret nė fjalė. Pra, kėtu nuk bėhet fjalė vetėm pėr definimin racor, por edhe pėr diskriminimin racist, sepse, siē do tė shohim, pėrkatėsia njėrit ose tjetrit grupacion etnik sjell ose privilegje ose nėnrenditje.
Racizmi nuk ka baza shkencore. Nga kėndvėshtrimi biologjik teoria e vjetėr mbi „indeksin kranial” e cila bėn dallimin midis „colichocephalousit” dhe „brachyephalousit” konsiderohet e pavlefshme. Gjnetika moderne sipas sė cilės disa „gjene” drejtojnė cilėsitė serologjike tė gjakut, po ashtu, tregon se koncepti biologjik i racės ėshtė i papranueshėm.
????? Zanafilla (XI 18-27) shėrben, sikur ligjet e tjera raciste, qė tė „arsyetojė” hierarkitė dhe dominimet. Tre djemtė e Noit, tė cilėt, pasi zbritėn prej anijes, morėn pėrsipėr „tė popullėzojnė tėrė tokėn”, duhej tė konsideroheshin nismėtarė tė aziatikėve (Shemi), evropianėve (Japheti) dhe afrikanėve (Hami). Kėto tė fundit kanė qenė tė gjykuar nė robėri dhe tirani. Nė Mesjetėn feudale Hami konsiderohej si stėrgjysh i robėrve, kurse Japheti si stėrgjysh i zotėrinjėve ?????? Semi si stėrgjysh i priftėrisė arriti nė kulmin e shkallės????? Leon Poliakovi, nė veprėn The Aryan Mith (Mitologjia arianite), vėren se sipas traditės hebraike (??????), edhe pse ajo nuk thėrret qartė nė „racėn”…46
Historia nuk ofron themel hiē mė objektiv pėr nocionin racė se sa biologjia. Tė thuhet se „jehuditė” janė „racė” tjetėrfare nga raca „e popujve” tjerė, do tė thotė, tė krijosh mitologji, edhe atė mitologji qė ėshtė e pranueshme edhe pėr antisemitėt edhe
44 C. Levi-Straussi, Race and Victory nė Structural Anthropology, fletorja 2, 1977, f. 356.
45 Shih:?????, Fundamental Lows of the State of Israel, New York, 19…., f. 156.
46 Leon Poliakovi, The Aryan Mith, Londėr 1874, f. 327.

pėr sionistėt. Antisemitizmi dhe sionizmi mbėshteten nė supozimin e njėjtė dhe ēojnė drejt rezultateve tė njėjta.
Ky supozim i pėrbashkėt ėshtė besimi nė njėfarė partikulariteti „hebraik” tė cilin nuk mund ta asimilojnė popujt e tjerė, pa marrė parasysh se a ka ta bėjė me pasojat e „zgjedhshmėrisė” ose „ekskluzivitetit”.
Rezultat edhe i qėndrimit tė antisemitėve edhe sionistėve ėshtė konkludimi se „jehuditė” duhet patjetėr tė jenė tė ndarė prej popujve tjerė dhe tė mbledhur nė njė geto botėrore, ky edhe ka qenė vazhdimisht qėllimi i antisemitėve.
Nė realitet, asnjėherė nuk ka ekzistuar kurrfarė race hebraike pėrveēse nė marritė e Hitlerit dhe nė llomotitjet e sionistėve. Nė ēdo shkallė tė historisė „jehuditė” kanė qenė pjesė pėrbėrėse e grupeve mė tė mėdha etnike (tė cilat, veē kėsaj, nuk kanė qenė raca).
Nomadėt ose barinjtė, tė cilėt patėn hyrė nė tokėn Kenan dhe tė cilėt tashmė ishin nė rrugė tė pranonin jetėn nė vendstrehime tė pėrhershme, kanė qenė aremitė, ardhacakė nga rajoni i Eufratit Verior, Transjordania ose Arabia, pra, „semitė”, mirėpo jo nė bazė tė gjakut, por nė bazė tė gjuhės, ashtu siē janė edhe arabėt edhe izraelitėt e sotshėm. Afėrsia e gjuhės hebreje me atė arabe e vėrteton kėtė fakt.
Aparu dhe Habiru (hebrenj) tė cilėt dolėn nga Egjypti (Exodus, Libri i dytė i Moisiut), kanė qenė vetėm kategori shoqėrore (njerėz tė skajshėm tė shoqėrisė, disidentė), e jo grup etnik.
Fiset tė cilat depėrtuan nė Kenan nė mnyrė paqesore ose me luftė, u pėrzinė edhe nė aspektin kulturor edhe me anė tė lidhjeve tė gjakut me popullatėn vendase. Kėtė e dėshmuan disa shekuj mė vonė ligjet racore tė Ezrait dhe Nehemiut.
Mbretėria e Davidit dhe Solomonit ka qenė multinacionale dhe u ka ofruar mirėseardhje grupeve tė huaja etnike dhe kultit tė tyre religjioz.
Kur mbreti Kir u lejoi emigrantėve nė Babilon qė tė „kthehen”, njė pjesė e madhe e tyre mbeti nė Mesopotami, ku tashmė i kishin lėshuar thellė rrėnjėt.
Nė fund, kur romakėt i dėbuan izraelitėt pas rebelimit tė Bar Kokhbeit dhe rebelimit tė viteve tė shtatėdhjeta tė erės sė re, kėta shpesh angazhoheshin t’i kthejnė nė fenė e tyre banorėt tė cilėt u kishin ofruar strehim. Joseph Reinachi mė 30 mars tė vitit 1919,nė Journal des Debats, shkruajti:
„Hebrenjtė e Palestinės pėrfaqėsojnė vetėm njė pakicė tė vogėl. Njėsoj si tė krishterėt dhe muslimanėt, hebrenjtė kanė qenė mjaft tė zellshėm nė kthimin e popujve tjerė nė fenė e tyre. Para nismės sė epokės kristiane hebrenjtė tashmė kishin kthyer nė besimin monoteist tė Moisiut shumė semitė tjerė (ose arabė), grekė, egjiptianė dhe romakė. As mė vonė, jehuditė nuk kanė qenė mė pak aktivė nė pėrfitimin e besėndėrruarve nė Azi, nė tėrė Afrikėn Veriore, nė Itali, Spanjė dhe Gali. Nė bashkėsitė hebraike, tė cilat i pėrmend Gregory prej Toursi nė kronikat e tij, pa dyshim kanė dominuar besėndėrruarit galianė dhe romakė. Nė mesin e jehudive, tė cilėt Ferdinand Katoliku i dėboi prej Spanje dhe tė cilėt u vendosėn nė Itali, Francė, nė Lindje dhe nė Smirnė (Izmir), ka pasur shumė besėndėrruar me prejardhje iberike. Pjesa dėrmuese e jehudive rusė, polakė dhe galicianė janė pasardhės tė Khazarit, popull tatar nga Rusia Jugore, tė cilėt me tė madhe janė kthyer ne judaizėm nė kohėn e sundimit tė Karlit tė Madh. Tė flasish pėr njėfarė race hebraike, don tė thotė, ose tė jesh i padishėm ose tė jesh i pandershėm... Hebrenjtė kanė qenė vetėm njė prej shumė fiseve arabe ose semite, tė cilėt u vendosėn nė Azinė Perėndimore”.
Pėrfundimi i Joseph Reinachit ėshtė i qartė: „Pasi qė nuk ekziston as racė hebreje as komb hebre, por vetėm religjion hebraik, sionizmi vėrtet ėshtė marrėzi - gabim i trefishtė: historik, arkeologjik dhe etnik”.

Maxime Rodinsoni e vėrteton pikėpamjen e Reinachit me saktėsi edhe mė tė madhe shkencore:
„Ėshtė fare e mundshme qė tė ashtuquajturit banorė arabė tė Palestinės (tė cilėt, mė nė fund, kur bėhet fjalė pėr shumicėn, u bėnė arabė), kanė shumė mė tepėr „gjak” jehudinjsh tė vjetėr - edhe antropologjia fizike kėtė mundohet ta argumentojė se ėshtė e saktė - se sa shumė hebrenj tė diasporės tė cilėt ekskluziviteti fetar nė asnjė mėnyrė nuk i ka penguar tė absorbojnė konvertitė me prejardhje tė ndryshme. Prosetilizmi hebraik shekuj me radhė ka qenė i rėndėsishėm bile edhe nė Evropėn Perėndimore, kurse ka vazhduar nė vendet e tjera brenda periudhave tė gjata kohore. Nė kuptimin historik, argumente tė mjaftueshme janė: shteti hebraik i Arabisė Jugore nė shekullin VI, shtetas tė tė cilit kanė qenė arabėt jugor tė konvertuar nė judaizėm; shteti hebraik rus i Khazarit nė Rusinė Juglindore prej shekullit VIII-X, tė cilin e kanė pėrbėrė turqit, finlandezo-hungarezėt, e padyshim pjesėrisht edhe sllavėt; hebrenjtė e Kinės, tė cilėt plotėsisht u „kinezizuan”; hebrenjtė e zi tė Cochinit; hebrenjtė e Etiopisė etj. Edhe nga aspekti antropologjik, vėshtrimi i cilitdo tubim hebrenjsh me background tjetėrfare mjafton qė tė na japė njė pasqyrė pėr madhėsinė e popujve tjerė”47
Nga ky trillim i historisė Thomas Kiermani ka formuluar pėrfundimin mė tė qartė: „Antropologėt kanė ardhur nė pėrfundim… se jehuditė evrolindor shpikėsit e sionizmit kanė pak ose aspak lidhje biologjike me Palestinėn”.48
٭ ٭ ٭
Qė shqyrtimin pėr kėto gjoja „tė drejta historike” ta sjellim deri nė fund, duhet marrė parasysh tre momente kyēe nė krijimin e shtetit Izrael:
1) Deklaratėn e Balfaurit, tė pėrmbajtur nė letrėn dėrguar baronit prej Rothschildi mė 2. nėntor tė vitit 1917:
„Qeveria e Lartėmadhėrisė sė Tij shikon me dashamirėsi nė themelimin e atdheut nacional tė pupullit hebraik nė Palestinė dhe do tė bėjė pėrpjekje qė ky qėllim tė arrihet mė lehtė, por tė kuptohet qartė se me asgjė nuk ka t’iu shkilen tė drejtat qytetare dhe fetare bashkėsive ekzistuese johebreje nė Palestiė ose tė drejtat dhe statusi politik i jehudive nė cilindo shtet tjetėr tė botės”.
Edhe vetė Balfauri shpejt e kuptoi rrezikun. Mė 19 shkurt i shkruajti Llojdi Georgerit: „Pikė e dobėt e pozitės sonė, natyrisht ėshtė ajo se nė rastin e Palestinės me dashje dhe me tė drejtė nuk e pranojmė sentencėn e vetpėrcaktimit”. „Sikur tė kėrkonim mendimin e banorėve vendasė”, shtoi ai, „ato pa dyshim do tė merrnin vendim antihebraik”.
Kėtė e vėrtetoi edhe raporti i Komisionit King-Crane, tė cilin e dėrgoi kryetari Vilson qė tė konstatojė „opcionet dhe dėshirat e banorėve nė pėrgjithėsi”. Nė mesazhin mbi Palestinėn tė cilin anėtarėt e Komisionit ia drejtuan kryetarit mė 12 qershor, shkruan:
„Kėtu banorėt e vjetėr, muslimanėt dhe tė krishterėt, kanė njė qėndrim tė pėrbashkėt dhe mjaft armiqėsor ndaj migrimit ekstenziv hebraik ose synimeve qė jehuditė tė vėnė pushtet mbi ta. Dyshojmė se kėtu ndonjėri prej nėpunėsve anglezė
47 Maxime Rodinsoni, Israel: A Colonial Settler Statel, New York 1973, fq. 79-80. Po ashtu, Ilan Halevin, La Question juive, Paris, Editions de Minuit 1981, fq 116-125, dhe shqyrtimin e tij pėr librin e Arthur Kostlerit mbi khazarėt, The Thirteenth Tribe, Londėr 1976.
48 Thomas Kiermani, The Arabs, Abacus Edition, 1975, f. 296.

ose amerikanė beson se realizimi i programit sionist ėshtė i mundshėm nė ndonjė mėnyrė tjetėr pėrpos pėrkrahjes sė forcave tė mėdha ushtarake”.49
Komisioni, duke hudhur poshtė pjesėn mė tė madhe tė programit sionist, dha propozim qė t’i jepet pėrkrahje bashkimit tė Sirisė dhe Palestinės nėn mandatin amerikan, duke siguruar vendbanime tė kufizuara nacionale pėr hebrenjtė.
Arthur Koestleri nė mėnyrė tė shkėlqyeshme e ka definuar atė qė ka arritur Balfauri me deklaratėn e tij: „Njė popull solemnisht ia ka premtuar popullit tjetėr tokėn e popullit tė tretė”.50
Me kėtė deklaratė nisėn tė renditen njėra pas tjetrės rrenat e mėdha si udhėrrėfues nė shtetin Izrael dhe nė veprimin e prijėsve tė tij: Jo vetėm qė klauzola e deklaratės sė Balfourit, pėr respektimin e tė drejtave njerėzore „tė bashkėsive johebreje”, ėshtė vėnė pėrherė nė lojė, por edhe idenė tė cilėn e ka definuar libri i Bardhė britanez nė vitin 1922 pėr „vendbanimin nacional hebraik” si njė qendėr prej ku do tė pėrhapej kultura dhe religjioni hebraik ka qenė vetėm maskė pas sė cilės ėshtė fshehur krijimi i shtetit sionist, mė 26 shkurt tė vitit1919 zotėri Cruzoni ka shkruar:
„Derisa Weizmanni ndoshta me vendlindjen nacionale ju flet njėrėn dhe derisa ju me tė nėnkuptoni diē tjetėr, ai pėrgatitė krejtėsisht diē tė tretėn. A ka nė mend shtetin hebre, kombin hebre, nėnshtrimin e banorėve arabė pushtetit hebre e tė ngjashme. Planet e tija janė maskuar me shkathtėsi, kurse do tė tentojnė t’i realizojnė nėn mburojėn e tutorisė britaneze”.
Kjo ėshtė dyftyrėsi e qartė e diplomacisė sioniste. Nė mars tė vitit 1921 Kėshilli Nacional Hebraik i dėrgoi Winston Churchilit njė memorandum nė tė cilin thuhet se populli hebre „nuk mund tė durojė dyshimet qė t’ia mohojė tė drejtat popullit tjetėr”.
Golda Meiri, megjithatė, mė 25 qershor tė vitit 1969 nė Kneset ka deklaruar tė kundėrtėn: „Dėshiroj qė nė shtetin hebraik tė vendosė shumica e hebrenjve, gjė e cila nuk mund tė krijohet Brenda nate… Gjithmonė kam besuar se ky ėshtė thelbi i sionizmit”.
2) Vendimin pėr ndarjen e Palestinės, tė cilin mė 29 nėntor tė vitit 1947 e aprovoi Kuvendi Gjeneral i KB.
Hebrenjtė atėherė pėrbėnin 32 pėrqind tė popullatės sė pėrgjithshme tė vendit dhe psedonin 5,6 pėrqind tė tokės. Shtetit sionist iu nda 56 pėrqind e territorit me tokė mė pjellore.
Votimi pėr planin e ndarjes ka qenė shkas i disa punėve tė flliqta. Mė 18 dhjetor tė vitit 1947 anėtari i dhomės pėrfaqėsuese tė KB, Lawrence H. Smithi ia pėrkujtoi Kongresit atė ēka ka ndodhur.
„Tė kontrollojmė proēes verbalin qė tė shohim ēka ka ndodhur nė mbledhjen e Kuvendit tė KB para votimit pėr ndarje: pėr aprovimin e rezolutės janė dashtė dy tė tretat e votave. Kuvendi ėshtė dashtė tė votojė dy herė dhe votimi nė tė dy rastet ėshtė shtyrė. Ekzistojnė raporte autentike se nė ndėrkohė pėrfaqėsuesi i SHBA-ve nė Kuvend dhe „zyrtarėt e lartė tė Washingtonit” u kanė bėrė shumė presion pėrfaqėsuesve tė tre popujve tė vegjėl... Votat vendimtare pėr ndarje janė marrė prej Haitit, Liberisė dhe Filipineve. Kėta vota kanė mjaftuar qė tė arrihet shumica e dy tė tretave. Para saj, kėta shtete e kanė kundėrshtuar masėn e pėrmendur... Presioni qė e kanė bėrė pėrfaqėsuesit tonė, zyrtarėt tonė, si dhe qytetarėt privatė tė SHBA-ve meriton ēdo qortim”.51
Drow Pearsoni, nė rubrikėn e tij: Merry-Go-Round (Kali rrotullues), tė 2 dhjetorit 1947, ka paraqiur hollėsi tė kėtilla:
49 Hany Hawordi, The King-Crane Commission, Bejrut 1962, f.92.
50 Arthur Koestleri, Promise and Fulfilment, Londėr 1949, f. 4.
51 U. S. Congressional Record, 18 dhjetor 1947, f. 1174.

„Harvey Firestoni, i cili posedon plantacione tė kauēukut nė Liberi, ka lidhė punė me qeverinė liberiane...”
Vetė kryetari Truman ia ekspozoi Ministrinė e punėve tė jashtme presionit tė pashembullt. Nėnsekretari shtetėror, Sumner Wellesi, ka shkruar: „Shtėpia e Bardhė drejtpėrdrejtė ka urdhėruar qė te zyrtarėt amerikanė tė zbatohen tė gjitha format e presionit tė drejtėpėrdrejtė ose tė tėrthortė nė mėnyrė qė pėr njė kohė tė shkurtėr tė sigurohet shumica e nevojshme e votave”.52
Kėtė e vėrteton edhe James Forresti, sekretari i atėhershėm i Ministrisė sė Mbrojtjes:
„Metodat tė cilat i shfrytėzojnė njerėzit jasht organeve tė pushtetit ekzekutiv, qė tė bėjnė zullum dhe presion te popujt e tjerė nė Kuvendin Gjeneral, janė metoda skandaloze”.53
3) Okupimin e territorit, nė zonėn e cila u ishte ndarė arabėve, nga ana e trupave sionistė, ndėrmjet vendimit pėr ndarje, tė sjellur mė 29 nėntor tė vitit 1947 dhe mbarimit tė vėrtetė tė mandatit britanez, mė 15 maj tė vitit 1948; shembuj pėr kėtė janė Jaffa dhe Acra.
Nė rrethanat e caktuara a mund t’iu zehet pėr tė madhe palestinezėve dhe vendeve fqinje pėr atė pse nuk u pajtuan me padrejtėsinė monstruoze „tė aktit tė kryer” dhe pse rrefuzuan „tė pranojnė” shtetin sionist?
Megjithatė, shtetit sionist nuk i mjaftonte vetėm toka. Ai atė duhej ta pastronte nga popullata vendase qė tė krijohej koloni, por jo koloni e tipit tradicional qė ka pėr qėllim eksploatimin e fuqisė punėtore tė vendit, por koloni ardhacakėsh tė cilėt do tė duhej tė zenin vendin e banorėve autoktonė.
Shteti sionist, pėr tė realizuar kėtė qėllim, u lėshua nė atė qė mund tė thirret vetėm me njė emėr - terorizėm shtetėror, do tė thotė, nė pogrome54 tė vėrteta kundėr popullatės palestineze. Shembull mė i shprehur ėshtė Deir Yasini. Mė 9 prill tė vitit 1948, duke ndjekur shembullin e nacistėve nė Oradour, trupat Irgune, me nė krye Menachem Beginin, masakruan 254 vetė tė kėtij katundi - burra, gra, fėmijė dhe pleq.55 Nė librin e tij, The Revolt, Begini shkruan se pa atė qė u bė nė Deir Yasin nuk do tė ekzistonte shteti Izrael, dhe pastaj shton: „Nė ndėrkohė Haganahi ka kryer sulme tė suksesshme nė frontet e tjera… Arabėt i ka kapur paniku dhe kanė ikur, duke bėrtitė Deir Yasini! (f. 165).
Tashmė mė 15 maj tė vitit 1948, sekretari gjeneral i Ligės Arabe e ka informuar sekretarin gjeneral tė KB, se shtetet arabe janė tė detyruara tė intervenojnė pėr tė mbrojtur palestinezėt.
Pas luftės sė parė arabe-izraelite nė vitin 1949, sionistėt mbanin nėn kontrollin e tyre 80 pėrqind tė Palestinės, kurse 770 mijė palestinezė ishin tė dėbuar nga vendi.
Kombet e Bashkuara emėruan ndėrmjetėsues, kont Folkea Bernadottein. Nė raportin e tij tė fundit, kont Bernadottei ka shkruar:
„Parimet e tė drejtės elementare seriozisht do tė lėndoheshin nė qoftė se kėtyre viktimave tė pafajshme tė konfliktit do t’iu mohohej e drejta e kthimit nėpėr shtėpi nė kohėn kur migrantėt hebrenj vazhdimisht arrijnė nė Palestinė. T’iu mohohet kjo e drejtė, do tė thotė, tė pėrkrahet kėrcėnimi i shpėrnguljeve permanente tė
52 Sumner Wellesi, We Need not Fail, Boston 1948, f. 63.
53 The Forrestal Diaries, New York 1951, f. 63.
54 Pogrom, term anglisht qė nėnkupton: vrasjen e planifikuar tė popullatės sė pambrojtur .
55 Sa i pėrket masakrit nė Deir Yasin ėshtė interesant tė krahasohet versioni tė cilin e ka rrėfyer Begini nė librin e tij The Revolt, nė botimin anglisht mė 1951, dhe dėshmia e Jaxques de Reynierit, drejtor i misionit ndėrkombėtar tė Kryqit tė Kuq nė Jerusalem, nė librin e tij mė 1948 a Jerusalem (Neuchatel, Editions de la Baconniere 1950, ribotimi 1969, fq. 69-78).

migrantėve arabė tė cilėt shekuj me radhė kanė lėshuar rrėnjėt e tyre nė kėtė tokė”.
Ai i ka pėrshkruar „plaēkitjet, shkatėrrimet dhe grabitjet me pėrmasa tė mėdha” dhe „shembujt e zhdukjes sė katundeve tė cilėt nuk kanė pėrfaqėsuar kurrfarė caku ushtarak”.
Ky raport (document i KB, A.648, f. 14) u ėshtė paraqitur KB mė 16 shtator tė vitit 1948. Njė ditė mė vonė, mė 17 shtator tė vitit 1948, kont Bernadottei dhe ndihmėsi i tij francez, pukovnik Seroti, u vranė nė pjesėn e Jerusalemit, e cila ka qenė nėn okupimin sionist.
Qeveria izraelite, e ballafaquar me zemėrimin e pėrgjithshėm botėror, e arrestoi udhėheqėsin e grupit Stern Fridman-Yellin dhe e dėnoi me pesė vjet burgim. Ai u amnestua nė vitin 1950 dhe u zgjodh nė Kneset. Nė korrik tė vitit 1971 Baruch Nadeli, njėri nga udhėheqėsit e grupit Stern prej vitit 1948 kėrkoi qė t’i jepet mirėnjohje nga se ka dhėnė urdhėr tė kryhet masakri.56
Udhėheqėsi sionist i shtetit Izrael lehtė mund tė lozė rolin e Kombeve tė Bashkuara, sepse shumica e anėtarėve tė kėtij trupi heshtazi kanė lejuar uzurpimin sionist tė Palestinės.
Para valės sė „dekolonizimit” mė 1948, nė Organizatėn e KB, me shumicė, kanė dominuar fuqitė perėndimore. OKB, duke ua rrefuzuar arabėve tė drejtėn e vendosjes pėr fatin e vet, tė cilėt nė atė kohė pėrbėnin dy tė tretat e popullatės palestineze, ka thyer Rezolutėn e vet.
Nė qoftė se gjėrat vėshtrohen bile edhe vetėm nga aspekti juridik, shtrrohen njė sėrė pyetjesh.57 Vendimin pėr dobinė e ndarjes e ka sjellė Kuvendi Gjeneral, e jo Kėshilli i Sigurimit. Andaj, kjo ka vlerė vetėm tė rekomandimit, por jo edhe tė vendimit tė plotėfuqishėm. Veē kėsaj, kėtė ndarje nuk e kanė rrefuzuar vetėm palestinezėt. Irguni i Beginit nė atė kohė doli me deklaratė se njė ndarje e tillė ėshtė e paligjshme dhe kurrė nuk do tė pėrkrahet.
„Jerusalemi ka qenė dhe pėrherė do tė mbetet kryeqyteti ynė. Eretz Izraeli sėrish do t’i kthehet popullit izraelit. Krejt dhe pėrgjithmonė… Kėto ēka duhet tė pėrgatitim nuk janė plane mbrojtėse lokale, por plane tė gjera strategjike, edhe pėr tė zmbrapsur sulmet edhe pėr tė pėrgatitur ofensiva tė armatės ēlirimtare hebreje”.58
Ben-Gurioni vetė ka shkruar: „Derisa nuk kishin shkuar britanezėt, nė asnjė vendbanim hebraik, sado larg tė ketė qenė