Kthesa me e madhe qe ka perjetuar njerzimi.Ne 11 maj 1997 mbreti i shahut Gari Kasparov humbi...Por jo nga nje njeri por nga nje kompjuter i cili quhet Deep-Blue.Mjaft njerez mendonin se ky ishte nje triumpf shkencor mjaft i rendesishem mbi njerezimin.Disa te tjere mendonin se kjo date percaktonte fillimin e nje apokalipsi teknologjik ku krijesa(makinat) do te mposhtnin krijuesin.Por prap nuk mund ta krahasojme kompjuterin me njeriun sepse kompjuteri eshte programuar per tu bindur disa rregulave dhe nqs i del dicka e paparashikuar ato nuk dine se cmund te bejne kurse nqs del nje e paparashikuar njeriu do te mendoje per nje menyre tjeter per ta zgjidhur problemin->Keshtu qe kompjuteri nuk mund te krahasohet as me trurin e nje mize dhe kjo eshte mese e vertete.Prap une prese pergjigje pytjes qe ka vete titulli.

Une te keshilloj te hedh nje sy ne internet se cfare eshte AI dhe deri ku ka arritur si disipline. Nuk ka asnje rapport (substanciel, sepse ne fakt perdor disa algorithma heuristique qe perdoren shume ne AI por nuk eshte kjo pika e forte e tij) midis Deep-blues.

Me duket se je 10 vjet me vonese. Ne kohen e deep-blue(1997) fliteshe se kush duhet ta shtypte butonin HAAL apo DC ... Ishin koherat kur fluturonin me ... ne .... shkencetaret e MIT dhe kishin projekte te medhaja. Gjithsesi Deep-blue nuk ben nje kthese ne historine tone. Ishte thjesht nje ekzibicion popullor qe njerezit ta kuptonin mire se ku kishte arritur technologjia jone, por kthesen e kishim marre me pare.

Nejse tema eshte interesante por doja thjesht te sqaroja kete piken e Deep-blue qe te mos degjeneronte ne komente shahu tema.

Per ti shkuar deri ne fund komentit te meparshem. DeepBlue ishte nje projekt i IBM per te ndertuar ordinatorin me te fuqishem qe arrinte te bente me duket 1Tfop dhe per te terguar se sa te forte ishin moren lojen me te veshtire per tu luajtur nga nje kompjuter(qe eshte akoma me e veshtira) dhe i hodhe sfiden kampionit ne fuqi.

Por ne fund te fundit per nga inteligjenca deep-blue nuk eshte se tregoi gje te madhe se ai ate pak inteligjence qe kishte e kishte te lindur(te hardcoduar, te gjitha stategjite e Kasparovit Deep-blue i kishte ne memorie dhe arrinte te parashikonte deri ne 8 levezje perpara).

Nejse persa i perket temes une do thosha qe ne sdatin ku ndodhet AI sot nuk behet me fjale per dominim dhe per nje jete (apo realitet sic e quan ti) artificiale te mirefillte. Sic e thashe me pare keto ishin enderra te viteve 90.

Nqs do te diskutosh nje teme te tille ka interes(mbase?????) ta diskutosh nga ana filozofike apo sociologjike (???) por nga ana shkencore mendoj qe nuk eshte me e kohes.

Inteligjenca artificiale njihet dhe tek humanet .
Nje grup amatoresh ne USA po mundohen te hedhin ne treg "pilulen e inteligjences",e cila stimulon si gjithe pilulat e njohura ne fushen e sportit,dhe qe ngre pompimin e gjakut ne zona te caktuara te hemisferes e cila na ben te reagojme me shpejt dhe te marrim vendime me te arsyeshme.
(eshte akoma e pa-aprovuar,kete e di nepermjet te nje dokumentari dhe mbase do te ishte me interes nese dikush qe di me teper te diskutonte reth saj)

Qe nje makine te quhet inteligjente duhet te kaloj testin e Turing propozuar nga Alan Turing ne 1950.
Shume prej jush duhet ta dine ku qendron ideja e testit por po e them per ata qe se dine.

Merr nje "makine" dhe dy njerez. Nje njeri ben pyetje te cilat i shkojne edhe makines edhe njeriut te dyte. Me pas njeriu qe ben pyetjet merr pergjigjet pa e ditur se ksuh po ja jep ato pergjigje. Pas shqyrtimit te pergjigjeve nese njeriu i pare nuk dallon dot kush eshte makina dhe kush eshte njeriu atehere makina mund te quhet inteligjente. Sigurisht qe kjo nuk realizohet vetem me nje pyetje ose dy porme shume te tilla qe perfshijne te gjitha situatat mbi temen per te cilen pyetet

Asnje makine e ndertuar deri tani nuk mund te thuhet se e ka kaluar me suksese testing e Alan Turing. Mendoj se Kasparovi pas nje numri te caktuar ndeshjesh do arrinte ta mundte Deep Blue sepse ai do te arrinte te gjente nje menyre qe Deep Blue nuk do e parashikonte dot.

Nje inteligjence artificiale qe do te mundi krijuesin e vet. Kjo eshte thjesht nje teme per librat fantastiko shkencor.

Ajo qe thua ti ne lidhje me testin e Turing eshte pjeserisht e vertete.

Qe te thuash qe nje makine eshte inteligjente apo jo varet nga perkufizimi qe ti i ben inteligjences.

Atehere, ka nje mori perkufizimesh dhe testesh si ai i Turing ne lidhje me inteligjencen , si psh makine inteligjente eshte cdo makine qe arrin te beje nje pune qe kerkon nga ana e nje qenjie njerezore refleksion.
Makine inteligjente disa quajne cdo mekanizem qe arrin te beje dicka qe nje qenjie njerezore nuk arrin te beje dot.

Por mbi Deep blue, sigurisht qe eshte makine inteligjente sikur te ndjekim parimin e testit te Turing. Arsyeja ?

Pyetja qe do i drejtoje Deep Blue dhe Geri Kasparov do ishte nje levizje ne fushen e shahut.

Pergjigja do ishte strategjia e ndjekur nga secili perballe kesaj levizje. Te dy do ndiqnin nje stategji gati perfekte, dhe askush nuk do ishte ne gjendje te bente dallimin midis strategjise se Kasparovit dhe asaj te Deep Blue.

Megjithate per momentin makina inteligjente qe kthehen kundra qenieve njerezore i perket ashtu sic thua dhe ti librave fantastiko shkencor.

Sipas testi te Turing Deep Blue del inteligjente por inteligjenca e Deep Blue kufizohet brenda fushes se shahut qe eshte nje loje qe ka te beje me kombinacionet matematike.
Kasparovi e mundi Deep Blue ne 1996. Pas kesaj Deep Blue u riprogramua dhe ne ndeshjen tjeter ne 1997 krijimtaria e Kasparovit nuk arriti te krijonte kombinimet qe te arrinte ta mundte perseri makinen te ciles i ishin shtuar nje numer shume i madh kombinimesh te reja, te bazuara edhe tek loja e pare.
Pra Deep Blue nuk ka aftesine te mesoj dhe te krijoj dhe kjo e ben te vecante inteligjencen njerezore dhe qe e dallon nga inte;ligjenca artificiale.

Une jam i te njejtit mendim me shkrimet e Turing pak me siper.
Sidoqofte, situata ka ndryshuar, dhe po vazhdon te ndryshoje perhere e me shpejt. Celsi i ketyre ndryshimeve jane nje menyre relativisht e re programimi, duke perdorur ato qe quhen 'algoritma evolutive'. Sic sugjeron dhe emri, kata algoritma kane parim kryesor gjeneraten, apo breznine, e programit te robotit.
Eshte arritur qe brenda 100 gjeneratash qe kontrollohen nga nje rrjet neural shume i thjeshte, te arrihet ne sjellje te pabesueshme nga ana e rroboteve. Ne gjeneratat e para, rrobotet kishin sjellje komplet pa lidhje, nuk leviznin dot, edhe kur leviznin perplaseshin, demtoheshin shume kollaj, etj. Por me kalimin e kohes, me kalimin e gjeneratave, rrobotet evoluan ne menyre te tille qe orientoheshin, zhvilluan sinjalistike per orientim (nje forme primordiale komunikimi dhe gjuhe) si dhe mesuan se mund te gjuajne rrobote te tjere apo t'i ruhen rroboteve gjuetare, sipas rastit.

Ne testet gjuetar-pre, fillimisht gjuetaret dinin vetem qe sapo shihnin prene, turreshin drejt saj. Pas 125 gjeneratave, gjuetaret tashme dinin si te afroheshin nga ana qe "preja nuk te sheh", dinin ne fshiheshin, te zinin prita, ngrinin gracka. Kurse prete mesuan te rrine larg cepave qe ju pelqenin predatoreve per t'u fshehur, kur 'ja mbathin' e benin perhere duke kthyer 'syte' nga predatori qe mos e humbnin nga vezhgimi, etj. Ne nje test tjeter, rrobotet leviznin objekte dhe objektet me te renda jepin me shume pike. Njohuria fillestare e rroboteve ishte vetem qe duhen levizur objektet dhe pas cdo levizje fiton pike. Pas 100 gjeneratash, rrobotet jo vetem qe leviznin objektet, por bashkepunonin ne skuadra per te levizur objekte te renda duke ju besuar sinjalistikes te anetareve te skuadres. Ne fund fare, kulmi u arrit kur rrobotet filluan te ndihmojne vetem ata rrobote te tjere me te cilet kishin te njejten linje programimi para-ardhje, ose e thene ndryshe "qe ishin fis me njeri tjetrin".

Ajo qe eshte per tu theksuar ne te tera keto, eshte se kodi programues ne vetvete i secilit rrobot eshte shume i shkurter. Ne eksperimentin e levizjes se objekteve ishte vetem ekuivalenti i 15 neuroneve. Keto eksperimente edhe nje here demonstrojne hapur qe funksionet me te nderlikuara ne natyre jane produkt qe lind ne menyre te natyrshme nga shume pak rregulla baze themelore.

Përbri problemit të isomorfizmit ose midis inteligjencies njerëzore dhe IA, ngrihen edhe një numër i panumërt problemesh teorike dhe etike të cilat luajnë rolin e piktakimit midis filozofisë dhe inteligjencies artificiale.
Psh, problemi i integrimit ose i simbiozës njeri makinë, ekzistojnë që tani që po flasim ne. Më kujtohet të kem përkthyer një intervistë ku flitet pikërisht për këtë gjë, atë të simbiozës dhe të nanorobotëve.Pra, nuk jemi në fushën e ëndrave apo të fantazive të hazdisura, por në fushën e realizimit, ndaj edhe një filozof si Hilary Putnam thotë. “Duke parë shpejtësinë e ndryshimeve teknologjike e shoqërore, është e mundur që një ditë robotët të ekzistojnë dhe të deklarojnë: Ne jemi të gjallë, jemi të vetdijshëm!. Ndaj, ato që sot janë paragjykime filozofike të tipit antropocentrist dhe mentalistik do të shndërohen ka të ngjarë në sjellje politike konservatore. Kështuqë, “nëse duhet të marrim një vendim më duket e pëlqyeshme ta shtrijmë konceptin e ndërgjegjes në mënyrë që edhe robotët të jenë të vetdijshëm, meqënëse një diskriminim i bazuar mbi “fortësinë” dhe “butësinë” e pjesëve të trupit, të një organizmi sintetik, më duket po aq marrëzi sa një trajtim diskriminues i qenieve njerëzore i bazuar mbi ngjyrën e lëkurës.”. (Historia e filozofisë – kap. XXXIII – Inteligjenca artificiale dhe filozofia, fq 219 – volumi 9-të)

Një nga çështjet e ngritura prej filozofisë që ndjek dhe i paraprin tashmë zhvillimit të shkencave informatike dhe inteligjencës artificiale, është: A duhet tu njohim robotëve të drejtat civile krahas qenieve njerëzore?