Ismail Kadare

Diskutime tek 'Letërsia' filluar nga BeRaTsi_MiZeRje, 27 Aug 2014.

  1. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Ismail Kadare lindi në qytetin e Gjirokastrës. Atje ai kaloi fëmijërinë dhe kjo la gjurmë të thella në gjithë jetën dhe krijimtarinë e tij. Shkollën e mesme e kreu në gjimnazin "Asim Zeneli". Më pas kreu studimet e larta në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë në Universitetin e Tiranës, pastaj në Institutin "Gorki" të Letërsisë Botërore në Moskë. Këto studime iu ndërprenë për shkak të krizës politike ndërmjet Shqipërisë dhe ish Bashkimit Sovjetik. Kadareja ka punuar në gazetën "Drita", pastaj drejtoi revistën "Les letres albanaises". Së fundi punonte në profesion të lirë. I.Kadare ka qenë dhe është protagonist i jetës politike dhe i mendimit të vendit qysh prej viteve '60. Në fund të vitit 1990, dy muaj pas rënies së shtetit diktatorial, Kadare u largua së bashku me familjen në Paris, por mbajti lidhje mjaft të shpeshta me Shqipërinë. Ismail Kadare është një nga personalitetet më të shquara të kulturës shqiptare, ambasador i saj në botë. Kadare është shkrimtari që i ktheu mitet legjendare në realitet, shkrimtari që bëri histori prej prehistorisë; pa rënë në kundërthënie me vetveten dhe gjykimin modern, ai arsyetoi estetikisht në mënyrë të përkorë dhe për kohën absolute. Në Shqipërinë e ndodhur në udhëkryq vepra e Kadaresë ka qenë dhe mbetet një shpresë apo një ogur i bardhë për të.
    Ismail Kadare është autor i shumë veprave në poezi e prozë, laureat i shumë çmimeve kombëtare, kandidat i çmimit Nobel për shumë vite me radhë, anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Anëtar i Akademisë Franceze të Shkencave Morale.
    Vepra e Ismail Kadaresë është përkthyer në 32 gjuhë të huaja duke arritur kështu një rekord të përhapjes në tërë botën e qytetëruar.

    POEZIA E KADARESË
    Poezia e Ismail Kadaresë është një prej zhvillimeve më novatore në vjershërimin shqip gjatë një gjysmë shekulli. Ajo shprehu vendosmërinë e shkrimtarëve të brezit të viteve '60 për të realizzar qëllime estetike të ndryshme prej paraardhësve.
    Frymëzime dialoshare (1954), Ëndërrimet (1957), Endërr industriale (1960), Shekulli im (1961), Poemë e blinduar (1962), Përse mendoben këto male (1964), Shqiponjat fluturojnë lart (1966), Motive me diell (1968), Koha (1976), Shqipëria dhe tri Romat, përbëjnë titujt kryesorë të veprës poetike të Kadaresë.
    Ismail Kadare, ndryshe nga Agolli, në periudhën e parë të krijimtarisë së tij, u tërhoq pas poemës epiko-lirike. Në prirjen e përgjithshme ai nuk u shkëput prej frymës monumentalizuese të poezisë së mëparshme, por e kushtëzoi këtë me tipin e njeriut shqiptar, të historisë së tij kombëtare, të fatit të tij nëpër shekuj. Thuajse në të gjitha poemat e shkruara në vitet '60 -'70 ka një gërshetim të mjeteve të reja të të shprehurit me mënyrën tradicionale të të vështruarit të jetës dhe të historisë:

    Po s'ndërron ai kurrë
    Art i skulpturës
    Gënjeshtrën mbi mua ka ngrírë përgjithnjë.
    I mbërthyer në dëshminë e saj të rremë
    Të vërtetën kujtoj dhe qaj për të.
    (Laokonti)

    Poezia e Kadaresë, ndryshe prej prozës së tij, është përgjithësisht e qartë, pa ekuivoke, shpesh marciale, thuajse përherë optimiste. Ajo, në kritikën zyrtare, është pritur si pasurim problematik i poezisë shqipe, veçanërisht me temën e qëndresës shumëshekullore të popullit shqiptar në rrugën e tij të gjatë të historisë. Poezia e Kadaresë është poezi e sfidave të mëdha shqiptare. Ajo është e përshkuar nga qëndrimi hyjnizues ndaj historisë kombëtare, ndaj lavdisë së tyre, ndaj tokës së të parëve, ndaj gjuhës shqipe.
    Qëndresa hyn në poezinë e Kadaresë qysh prej kohërave antike, deri në periudhat më të afërta të historisë. Veçmas ajo lidhet me "motin e madh", të epokës së Gjergj Kastriotit; por Kadare hyjnizoi një periudhë më të hershme se kjo, që ishte mitizuar më herët prej Rilindjes Kombëtare: periudhën e humanizmit evropian (siç mendon shkenca e historisë, kjo periudhë e gjeti Shqipërinë në të njëjtën shkallë zhvillimi me anën tjetër të Adriatikut), e cila pati shprehjen e saj dhe në njeriun dhe qytetërimin shqiptar:

    Njëzet e katër luftra bëri,
    Njëzet e katër vdekje theu.
    çka mangut linte ditën Gjergji,
    Plotësonte natën Skënderbeu.
    (Portreti i Skënderbeut)

    Përgjithësisht poezia e Kadaresë është e sunduar prej mitit të së shkuarës, evokimit të lavdisë së dikurshme. Kadare synon, përmes poezisë së tij, ta çlirojë njeriun shqiptar prej akuzash që e kanë ndjekur ndër shekuj, duke përfshirë akuzën si popull i lindur me instinktin e luftës dhe të mercenarizmit, binjak me armën dhe peng i saj:

    Dhe kur binin në prille a në vjeshtra
    Nëpër brinja të shtrirë, nëpër lugje,
    Si me zjarre të vegjël të pëtjetshëm
    Era loste me xhufkat e kuqe.
    (Nisja e shqiptarëve për në luftë)

    Poema epiko-lirike shqipe arriti një nivel të lartë afirmimi me vepra të tilla të I. Kadaresë, si "Përse mendohen këto male" dhe "Shqiponjat fluturojnë lart", pastaj me "Shekulli i 20-të", "Poemë e blinduar", "Shqipëria dhe tri Romat" e vepra të tjera.
    Poezia e Kadaresë është e prirur drejt sintetizmit dhe abstraksionit. Në këtë cilësi poezia e Kadaresë të sjell ndërmend vjershërimin e Migjenit. Sintetizmi shfaqet në mungesën e çfarëdo subjekti apo elementi të subjektit. Poemat e Kadaresë, përgjithësisht poezia e tij, janë art mendimi, pa elemente të rrëfimit (narracionit). Si të tilla, si poema mendimi, ato ofrojnë shumësi leximesh, në kohë dhe në miedise të ndryshme.
    Kadare në problematikën e poezisë shqipe, krijoi emërtesën e "temës së madhe". dhe jo vetëm kaq, ai e ktheu në mit atë, duke e bërë mbizotëruese në jetën letrare të vendit për më shumë se dy dekada. Para së gjithash poezinë e Ismail Kadaresë e intereson ajo që shpesh quhet gojëdhënë kombëtare ose mit i origjinës. Sfidat më të rëndësishme të historisë së popullit shqiptar janë stacione të poezisë së tij.
    Kadare i shkroi disa prej veprave të tij më të rëndësishme në vargje të lira, duke përvetësuar vlera të rëndësishme të vjershërimit tradicional, prej De Radës deri tek Migieni. Në fillimet e veta ishte i ndikuar prej poezisë ruse, veçmas prej Majakovskit. Poezia intime e Kadaresë është mjaft e ngrohtë, e drejtpërdrejt, një bashkëbisedim me të dashurën që përgiithësisht është larg si vend apo si kohë:

    Do shkoj të ulem përmbi pellgjet,
    Të pi në gjunjë duke rënë,
    Në grykë e di që do më ngelet
    I ftohti medaljon i hënës.

    Gjithashtu poezia intime e Kadaresë përshkruhet nga malli për qytetin e lindjes, për njerëzit që lanë gjurmë në fëmijërinë e tij,
    për atdheun kur ndodhet larg tij, për kohën studentore, vajzat dhe rrugët e Moskës kur është në atdhe, e mbi të gjitha, për vajzën që le gjurmë në shpirtin e tij, por që përgjithësisht ndodhet larg.

    RAPORTI NDËRMJET JETËS DHE VDEKJES
    Raporti midis jetës dhe vdekjes, midis të gjallëve dhe varreve, midis brezit që shkoi dhe atij që vjen, një nga raportet më thelbësore të qenies njerëzore, përbën një rregullator të mbifuqishëm të gjithë yllësisë së veprave të Kadaresë. Synimi parësor i çdo letërsie serioze që të qëndrojë mbi kohën dhe hapësirën zuri vend kryesor që tek romani "Gjenerali i ushtrisë së vdekur". Ky roman i kushtohet misionit të një shtabi ushtarak të gjallë, i cili duhet t'i bëjë nderet e fundit një armate të tërë ushtarësh të mbuluar me dhè. Vlera e jetës, çmimi i vdekjes, taksa e gjakut, varrimi dhe zhvarrimi, muranat anonime dhe piramidat hijerënda, ringjallja dhe rivdekja (rivrasja), arka e hirit dhe dosja e zezë, kamarja e turpit dhe përmendorja e nderit, harrimi dhe përjetësia, vetëflijimi dhe kurbani, trupi dhe hija (fantazma, sozia, spiritus), janë nocione themelore artistike të shkrimtarit.
    Në mënyrë të veçantë vdekja përbën një zgjedhje të dendur të autorit për të dhënë qëndrimin e tij ndaj jetës njerëzore. Ajo paraqitet në formë individuale dhe kolektive, natyrore dhe heroike, të mirëqenë dhe të sajuar. Ajo vjen nga fati, nga hakmarrja, nga lufta, nga gjyqi, nga sëmundja nga mplakja; në të gjitha pamjet e saj, si ndërprerje e zakonshme e jetës, si shpagim për vdekjen e tjetrit, si prurje e lëngatës, si varje apo pushkatim nga shteti, si zvarrisje apo linçim nga hakmarrja.
    "Gjenerali i ushtrisë së vdekur", vepra që i dha njohjen ndërkombëtare Kadaresë, nuk është e para që trajton raportin midis jetës dhe vdekjes. Qysh tek "Balada e zhvarrimit", kushtuar fatit pas-vdekjes të prijësit arbër Gjergj Kastrioti, duket qartë prirja për të zbuluar, nëpërmjet qëndrimit ndaj varrit, kulturën nga barbaria, dhunimin nga shenjtërimi, sundimin e të vdekurve mbi të gjallët.
    Në tregimin "E krehura", vdekja dhe varret, në heshtjen e tyre, marrin vlerë fisnikëruese. Njeriu që edhe me vdekjen dëshiron të tregojë dinjitet dhe fuqi shpirtërore ka një varr të thjeshtë, pa shenjë, në një kënd të padukshëm të varrezave verilindore të kryeqytetit, ndryshe nga shumë të tjerë, që, në përputhje me hierarkinë zyrtare mbitokësore, mbajnë mbi krye statuja, ornamente, lule dhe figura. Por ata nuk kanë bërë më shumë se Egla e vogël për Shqipërinë dhe s'kanë asnjë meritë për të qenë të diferencuar edhe përpara vdekjes e varrit. Nëpërmjet varreve Kadareja ka stratifikuar gjithë shoqërinë shqiptare, në kuadrin e së cilës veprojnë personazhet e tij.
    Shtresëzimi i shoqërisë në veprën e Kadaresë fillon me varret pa emër, me muranat e thjeshta në gryka malesh e pusish, me varrezat e zakonshme shqiptare, pranë kishës, rrethuar me selvi; për të vazhduar më tej me përmendoret dhe lapidarët, me varret e shenjtëruar për motive patriotike, siç janë varret e dëshmorëve (le të kujtojmë, për shembull, varrin e veçantë të Alush Tabutgjatit; varrin e Skënderbeut ose edhe të pashait turk në Orikum) dhe për të përfunduar me piramidën e faraonit Keops ose arkën e hirit të trupit të djegur të Çu En Lait, që, sipas testamentit të tij, u derdh mbi hapësirën ndërkontinentale të Kinës, për ta pushtuar me frymën e vet.

    Ismail Kadare është nga personalitetet më të shquara të letërsisë shqiptare. Me veprën e tij, që ka shënuar një numër rekord të përkthimeve (në rreth 32 gjuhë të huaja) ai e bëri të pranishme Shqipërinë në botë, me historinë dhe me kulturën e saj shekullore.
    Kadareja që në vitet '60 shënoi kthesë në letërsinë shqiptare me poezinë dhe prozën e tij. Brenda potencialit të tij krijues janë mitet dhe legjendat, e shkuara dhe e ardhmja, raportet e përkohshmërisë dhe të përjetësisë, dramat e kaluara dhe ato të tashmet, veset dhe virtytet shqiptare, kullat dhe pallatet moderne, qëndresa dhe humbja, zhdukja dhe ringjallja, të gjitha labirintet e jetës dhe të vdekjes. Duket sikur asgjë çka është shqiptare, nuk mund t'i shpëtojë syrit të shkrimtarit të madh.
    E gjithë vepra e Ismail Kadaresë që nga botimi i parë deri te i fundit ndrit nga mesazhi dhe shpresa për një Shqipëri të barazuar me shtetet më të qytetëruara të botës, sepse asktu e meriton, ndihet të pohojë autori.
     
  2. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Botimet e Veprës

    1- Frymëzime djaloshare, Lirika; Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve, Tiranë, 1954
    2- Ëndërrimet, lirika dhe poema; Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve, Tiranë, 1957
    3- Princesha Argjiro, poemë; Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve, Tiranë, 1958
    4- Princesha Argjiro, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
    5- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 1970
    6- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 1972
    7- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 197(?)
    8- Princesha Argjiro, poemë; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1977
    9- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 1983
    10- Shekulli im, vjersha dhe poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1961
    11- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1963
    12- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
    13- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
    14- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1973
    15- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman, botim i dytë; Rilindja, Prishtinë, 1976
    16- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1978
    17- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman, botim i tretë; Rilindja, Prishtinë, 197(?)
    18- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman, botim i katërt; Rilindja, Prishtinë, 1980
    19- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
    20- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1990
    21- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Fayard, Paris, 1998
    22- Përse mendohen këto male; Naim Frashëri, Tiranë, 1964
    23- Vjersha dhe poema të zgjedhura; Naim Frashëri, Tiranë, 1966
    24- Gurëgdhendësit, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
    25- Motive me diell, vjersha dhe poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1968
    26- Motive me diell; Rilindja, Prishtinë, 1978
    27- Qyteti i Jugut, tregime dhe reportazhe; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
    28- Qyteti i Jugut, tregime; Rilindja, Prishtinë, 1971
    29- Dasma, roman; Rilindja, Prishtinë, 1967
    30- Dasma, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1968
    31- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1970
    32- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1973
    33- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1976
    34- Kështjella, roman; Rilindja, Prishtinë, 1976
    35- Kështjella, roman; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1977
    36- Kështjella dhe helmi, pjesë teatrore; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
    37- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
    38- Kështjella, përshtatur për fëmijë; Naim Frashëri, Tiranë, 1979
    39- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
    40- Kështjella, roman; Rilindja, Prishtinë, 1980
    41- Kasnecët e shiut, roman motërzim përfundimtar; Fayard, Paris, 1994
    42- Kasnecët e shiut, roman motërzim përfundimtar; Dukagjini Pejë 1997
    43- Kronikë në gur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
    44- Kronikë në gur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1972
    45- Kronikë në gur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1976
    46- Kronikë në gur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
    47- Kronikë në gur, roman: Rilindja, Prishtinë, 1980
    48- Kronikë në gur, roman; Fayard, Paris, 1997
    49- Kronikë në gur, roman; Onufri, Tiranë, 2000
    50- Linja të Largëta, shënime udhëtimi; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
    51- Autobiografia e popullit në vargje, studim, shënime kritike; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
    52- Dimri i vetmisë së madhe, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1973
    53- Dimri i madh, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
    54- Dimri i vetmisë së madhe, roman; Fayard, Paris, 1999
    55- Nëntori i një kryeqyteti, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1975
    56- Nëntori i një kryeqyteti, roman; Rilindja, Prishtinë, 1980
    57- Nëntori i një kryeqyteti, roman; Fayard, Paris, 1997
    58- Përse mendohen këto male; Shqiponjat fluturojnë lart; Ëndërr industriale, poema; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1975
    59- Poema të zgjedhura për fëmijë; Naim Frashëri, Tiranë, 1975
    60- Koha, vjersha dhe poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1976
    61- Poezi; Naim Frashëri, Tiranë, 1976
    62- Emblema e dikurshme, tregime dhe novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
    63- Emblema e dikurshme, tregime dhe novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    64- Kështjella dhe helmi, pjesë teatrore; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
    65- Ura me tri harqe, novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
    66- Ura me tri harqe, novela; Rilindja, Prishtinë, 1980
    67- Në muzeun e armëve, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
    68- Në muzeun e armëve, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1989
    69- Poezi; Naim Frashëri, Tiranë, 1979
    70- Komisioni i festës; Rilindja, Prishtinë, Rilindja, Prishtinë, 1980
    71- Gjakftohtësia, novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
    72- Gjakftohtësia, novela; Rilindja, Prishtinë, 1980
    73- Autobiografia e popullit në vargje, studim; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
    74- Buzëqeshje mbi botë, poezi e zgjedhur; Rilindja, Prishtinë, 1980
    75- Prilli i thyer; Rilindja, Prishtinë, 1980
    76- Vepra letrare 1, poezi; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    77- Vepra letrare 2, poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1982
    78- Vepra letrare 3, Gjenerali i ushtrisë së vdekur; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    79- Vepra letrare 4, Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    80- Vepra letrare 5, Kronikë në gur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    81- Vepra letrare 6, Nëntori i një kryeqyteti; Naim Frashëri, Tiranë, 1983
    82- Vepra letrare 7, Dimri i madh; Naim Frashëri, Tiranë, 1983
    83- Vepra letrare 8, Kush e solli Doruntinën; Ura me tri harqe; Lëkura e daulles; 1981
    84- Vepra letrare 9, Pashallëqet e mëdha; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    85- Vepra letrare 10, Prilli i thyer; Muzgu i perëndive të stepës; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    86- Vepra letrare 11, Tregime dhe novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    87- Vepra letrare 12, Publiçistikë, Autobiografi e popullit në vargje, reportazhe, shënime udhëtimi, intervista; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
    88- Poezi; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1985
    89- Koha e shkrimeve, tregime, novela, përshkrime; Naim Frashëri, Tiranë, 1986
    90- Koncert në fund të dimrit, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1989
    91- Koncert në fund të dimrit, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1990
    92- Koncert në fund të stinës, roman; Fayard, Paris, 1999
    93- Dosja H, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1990
    94- Dosja H, roman; Fayard, Paris, 1996
    95- Ftesë në studio; Naim Frashëri, Tiranë, 1990
    96- Ftesë në studio; Rilindja, Prishtinë, 1990
    97- Eskili, ky humbës i madh, studim; 8 Nëntori Tiranë, 1990
    98- Viti i mbrapshtë; Rilindja, Prishtinë, 1990
    99- Përbindëshi, roman; Vreber, Prizren, 1990
    100- Përbindëshi, roman; Shtëpia Botuese e Lidhjes së Shkrimtarëve, Tiranë 1991
    101-Përbindëshi, roman; Fayard, Paris, 1998
    102-Ëndërra mashtruese, tregime, novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1991
    103-Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe, studime; 8 Nëntori, Tiranë, 1991
    104- Nga një dhjetor në tjetrin, kronikë, këmbim letrash, përsiatje; Fayard, Paris, 1991
    105- Pesha e Kryqit; Fayard, Paris, 1991
    106- Vepra, vëllimi i parë: Tregimet e tejkohshme: Prometheu, Ëndërra mashtruese, Përpara banjës, Nata e Sfinksit, Piramida, Kush e solli Doruntinën, Ura me tri harqe, Muri i madh; Fayard, Paris, 1993
    107- Vepra vëllimi i dytë: Tregimet e ditës që po thyhej, Kisha e Shën Sofisë, Shënime nga Kapiteneria e Portit, Sjellësi i fatkeqësisë, Kamarja e turpit; Fayard, Paris, 1994
    108- Vepra vëllimi i tretë: Komisioni i festës, Qorrfermani, Pallati i Ëndërrave, Vjedhja e gjumit mbretëror, Breznitë e Hankonatëve, Heqja e mjeshtërisë së munxadhënësve, Lamtumira e së keqes; Fayard, Paris, 1995
    109- Vëllimi i katërt: Viti i mbrapshtë, Prilli i thyer, Dosja H, Kënga, Kalimet e nëndheshme, Konkurs bukurie për burrat në Bjeshkët e Nëmuna; 1996
    110- Vëllimi i pestë, Kronikë në gur, Nëntori i një kryeqyteti, Rrëfim trikohësh, Triptik: Koha e shkrimeve, Koha e parasë, Koha e dashurisë; 1997
    111- Vepra vëllimi i gjashtë: Qyteti pa reklama, Gjenerali i ushtrisë së vdekur, Muzgu i perëndive të stepës, Përbindëshi; Fayard, Paris, 1998
    112- Vepra vëllimi i shtatë, Dimri i vetmisë së madhe, roman; Fayard, Paris, 1999
    113- Vepra vëllimi i tetë: Koncert në fund të stinës, roman; Fayard, Paris, 1999
    114- Piramida, roman, Vepra, vëllimi i parë; Fayard, Paris, 1993
    115- Piramida, roman, Çabej, Tiranë, 1995
    116- Shkaba, roman; Çabej, Tiranë, 1995
    117- Shkaba, roman; Dukagjini, Pejë, 1996
    118- Spiritus, roman; Onufri, Tiranë, 1996
    119- Spiritus, roman; Onufri, Tiranë, 2000
    120- Dialog me Alain Bosquet; Onufri, Tiranë, 1996
    121- Dialog me Alain Bosquet; Onufri, Tiranë, 1996
    122- Legjenda e legjendave, ese; Dukagjini, Pejë, 1996
    123- Pallati i Ëndërrave, roman; Dukagjini, Pejë, 1996
    124- Pallati i ëndërrave, roman; Onufri, Tiranë, 1999
    125- Kush e solli Doruntinën; Flaka e Vllazërimit, Shkup, 1997
    126- Kush e solli Doruntinën; Album, Tetovë, 1997
    127- Kushëriri i ëngjëjve, ese; Onufri, Tiranë, 1997
    128- Tri këngë zie për kosovën, tregime; Onufri, Tiranë, 1998
    129- Kombi shqiptar në prag të mijëvjeçarit të tretë, ese; Onufri, Tiranë, 1998
    130- Ikja e shtërgut, tregim; 1999
    131- Ra ky mort e u pamë; Onufri, Tiranë, 1999
    132- Qorrfermani; Onufri, Tiranë, 1999
    133- Vjedhja e gjumit mbretëror, tregime; Onufri, Tiranë, 1999
    134- Ra ky mort e u pamë; Onufri, Tiranë, 2000
    135- Kohë barbare, Nga Shqipëria në Kosovë, Biseda me Denis Fernandez Rècatala; Onufri, Tiranë, 2000
    136- Breznitë e Hankonatëve, roman; Onufri, Tiranë, 2000
    137- Bisedë përmes hekurash me Ushkin Hotin; Onufri, Tiranë, 2000
    138- Lulet e ftohta të marsit, roman; Onufri, Tiranë, 2000
     
  3. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Qëndresa

    Romanin "Kështjella" (1968) Kadare e shkroi në
    500-vjetorin e vdekjes së Skënderbeut dhe me të fitoi çmimin e parë të konkursit. Por ngasja për kështjellën, në një kuptim më të gierë, në veprën e tij duket më herët dhe nuk mbaron me këtë libër. Figurativisht simboli i kështjellës është qysh tek "Poemë e blinduar". Njëfarë kështjelle ishte padyshim edhe kali i drunjtë i Gent Ruvinës dhe i miqve të tij të ngujuar të novelës "Përbindëshi". Një kështjellë gjigante është piramida në novelën "Ndërtimi i piramidës së Keopsit". Kulla e ngujimit e Gjorg Brezftoftit në "Prillin e thyer", bashkë me shumë kulla të tjera me një frëngji të vockël të vetë-mbrojtjes prej hakmarrjes, janë kështjella të vogla që sundonin malësitë shqiptare. Pallati i Ëndrrave, me seksionet e tij, është ndërtuar në formën e një kompleksi kullash të hekurta.
    Vetë laboratori krijues i shkrimtarit, i përshkruar me hollësi në librin "Ftesë në studio", ka pjesët e rezervuara të saj, që mbrohen prej daljes në dritë si në një burg të heshtur. Hauret dhe steretë e shtëpive gjirokastrite në "Kronikë në gur", shtëpia etnografike e princit të Mirditës (Gjomark) tek "Prilli i thyer", vila e frikshme dhe e harruar e ish-ministrit në prag të gjyqit tek "Koncert në fund të dimrit", kampi i rreptë i të internuarve tek "Përçmimi", baza ushtarake e Vlorës (Pasha-Liman) tek "Dimri i madh", shtëpia me portë (detyrimisht) të hapur e dijetarit Martin Shkreli në Prishtinë tek "Krushqit janë të ngrirë", janë vetëm disa nga variantet e shumtë të simbolit të kështjellës në veprën e Kadaresë.
    Prej botimit të parë (1968), deri tek botimi i fundit (1995); prej "Kështjellës" deri tek "Daullet e shiut", për të cilën shkrimtari është shprehur se nuk ka për të vënë dorë më, ekziston një ndryshim
    i dukshëm jo vetëm artistik (si është shkruar), por edhe në përmbajtje (çfarë është shkruar). Nëse në botimin e parë romani është quajtur si një vepër e qëndresës historike shqiptare, si një përmendore e heroizmit kombëtar, me një aludim të qartë që mund ta quanim "anti-bllokadë", theksi i së cilës drejtohej kundër pushtuesve të huaj, që nuk lanë kërkim pa bërë për t'u ndërprerë zotërve të kështjellës "Al-Hisar" edhe ujësjellësin; në botimin e dytë, ndonëse nuk ndryshon asgjë në evokimin e trimërisë së arbërve të shekullit të 15-të, ndryshon pothuajse rrënjësisht ai që mund ta quanim "mbitekst" apo "lexim i super-pozuar": "Daullet e shiut" nuk është romani i anti-bllokadës së imponuar, por denoncim i vetëveçimit (izolimit) të zgjedhur vullnetarisht.
    Sido që të jetë vetë simboli i kështjellës, në traditën letrare shqiptare, i ka bartur historikisht të dyja mbishtresat kuptimore: ajo është figurë qëndrese, rrethimi ose ngujimi (izolimi, në kuptimin modern).
     
  4. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Dilema Ndërmjet Urës dhe Kështjellës (analizë)

    Bashkë me një varg veprash të tjera, "Ura me tri harqe" bën pjesë në një cikël romanesh e novelash, që Kadare i ka shkruar me një qëllim të qartë për të krijuar imazhin e një "Shqipërie tjetër", e cila ndryshon shumë nga ajo që shihet me sy, një Shqipëri me princa, kontë, dukë, ipeshkvinj, udhëtarë të ditur, prelatë të shkolluar, që gati ishin të përjashtuar nga letërsia si figura me misione pozitive. Autori, në pamundësi për të shprehur hapur mendimin e tij mbi zhvillimin e avancuar të qytetërimit perëndimor, përpiqet t'ua tregojë këtë lexuesve duke gjetur në traditën e "Shqipërisë tjetër" atë fazë të historisë kur vendi, edhe sipas dijetarëve, ecte në një hap me fqinjët e tij përtej Adriatikut.
    Shkrimtarin nuk mund të mos e shqetësojë fakti i njohur se balada shqiptare është e vetmja në Ballkan që bën fjalë për një murim kryesisht në kështjellë. Ai është i vetëdijshëm se kjo është kushtëzuar nga rrethanat kritike historike që kanë shoqëruar fatin e popullit të tij. Eshtë e vështirë që një popull vazhdimisht në rrudhje të vendosë pëlqimin e urës para kështjellës. Kjo, ndoshta, është një nga dilemat më tronditëse që kanë përjetuar shqiptarët. Ura është për ta edhe e dëshiruar, por njëkohësisht edhe e frikshme, sepse "në urë kalon i miri dhe i keqi, miku dhe anmiku". Rreziku i ekspansionit, që mund ta kthejë urën e Ujanës së Keqe në një kuçedër, ndihet në gjithë romanin, si një kontekst historik i domosdoshëm për të treguar se edhe në "Shqipërinë tjetër" marrja e vendimit ka qenë e vështirë.
    Sikurse në rrjedhat e historisë, edhe në këngë, populli i ka ngritur urat, duke u kushtuar edhe flijimin njerëzor, sa herë që kanë fryrë erëra paqeje dhe miqësie. Por shumë shpesh është mbyllur në kështjella, madje me tri-katër rrethime, pikërisht për shkak të erërave të frikshme që i kanë zënë vendin paqes. Këto ndërrime lidhen jo me gjurmë vitesh, por me prurje kohërash historike. "Shtatqin vjet do t'i djeg kullat", i kërcënohet një prej heronjve kreshnikë të eposit shqiptar kundërshtarit të vet.
    Në veprën e Kadaresë dilema midis urës dhe kështjellës është po aq tronditëse sa në vetë historinë e popullit. Në formën më të pjekur artistike kjo dilemë shprehet në romanet "Kështjella" dhe "Ura me tri harqe". Në një farë mënyre ato janë vazhdim i njëri--tjetrit.
    Ai që krijoi kështjellën e qendresës në kushtet e darës së armiqësisë nuk mund t'i lejonte vetes të mbetej pa urë i ndarë dhe i vetmuar nga bota. Këtë ide Kadare e arriti duke krijuar "Urën me tri harqe", vështruar në shumicën e rasteve si një çmitizim i legjendës.
     
  5. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Ringjallja dhe Kulti i Besës (analizë)

    Romani i Kadaresë "Kush e solli Doruntinën" ka në qendër një personazh që ringjallet. Ndoshta nuk është aq e rëndësishme se ç'mundim a mision e kthen atë në këtë botë. Më e rëndësishme është se si u ringjall ai, me ç'fuqi shpirtërore erdhi prej andej nga nuk ka kthim, duke u barazuar me një Krisht?
    Ringjallja e Kostandinit është kyçi i librit "Kush e solli Doruntinën". Ai dëshmon se fuqia e njeriut mund të jetë e barabartë me të hyjve. Pikërisht shpresa e një rilindjeje, besimi i një ringjalljeje të njeriut, të energjisë dhe shpirtit të tij, në një kohë kur rreziku i shuarjes së individit në bashkësi ishte evident, duket se ka qenë joshja e autorit. Kalimi prej ringjalljes biblike tek ringjallja laike ishte një hap epokal, ndoshta po aq sa rrëmbimi i zjarrit perëndive në hershmëri apo dalja e njeriut jashtë sistemit yjor sot. Ky akt, i cili në shumicën e rasteve ishte lënë në një sfond mistik, u trajtua në mënyrë mjeshtërore në veprën e Kadaresë.
    Doruntinën e solli fjala e dhënë, thotë kapiteni Stres që kryeson hetimet. Doruntinën e solli besa shqiptare, nxitojnë moralistët. Doruntinën e solli pengu i inçestit të pakryer, thonë psiko-kritikët. Doruntinën e solli një aventurier dashurie, një "dikush" i rastit, pohon njëri prej priftërinjve. Nëse në të gjitha këto pohime ka diçka prej së vërtetës, mbetet pa u thënë thelbi: Doruntinën e solli Rilindja, era e furishme e ndryshimeve të saj, tronditja e moralit të Mesjetës dhe kërkimi i një dhjate të re humaniste, rebelimi i mendjeve të fuqishme të kësaj epoke për t'i dhënë njeriut kuptim sublim; përpjekja e tyre për t'u bërë zotër të vetes, për të mbërritur tek shën Njeriu. Atributi i ringjalljes, kësaj radhe nuk ndodh në versionin biblik, Por sipas nje balade laike të vendit. Kostandini është, në mënyrën e vet, një Mesi për bashkatdhetarët. Ai mbërriti të parealizueshmen dhe u afroi njerëzve madhështinë: kthimin nga vdekja, mundjen e saj, qoftë edhe në formë të reduktuar. Fryma e rilindjes dhe shpresa e përtëritjes kanë krijuar historikisht energji shpirtërore të mëdha.
    Kadareja ekspozoi një nënshtrat krejt të rnospërfillur të kulturës kombëtare. Legjenda e Doruntinës nuk ishte "punë legjendash", por konkluzion i një epoke historike. Ajo shpallte lidhjet e lashta të kulturës së popullit tonë me ato të vendeve të qytetëruara të kontinentit. Në më pak se 50 vargje të parët e shqiptarëve jepnin e merrnin me një botë të tërë, bënin krushqi gjer në Bohemi, lidhnin aleanca me baronë e fisnikë të afërt e të largët, lëviznin të sigurt në gjithë hapësirën kontinentale. Ata ishin pjesë integrale e kësaj bote. Miqësitë e tyre gjendeshin "nëntë male kaptuarë". Të shkoje në viset gjermane apo dhe më tej për ta ishte njësoj si të thoshje: "po shkoj në krushqi".
    Në Shqipërinë e mbyllur, pa një mik, pa një aleancë, pa një portë të hapur, të fundit të viteve '70, kjo ekspoze mund të ngjallte zemërime e pakënaqësi, mund të shkaktonte inate e mëri. Novela predikonte hapjen, kur politikanët kërkonin mbylljen. Autori u paraqiste si shembull humanizmi bashkatdhetarëve të vet lashtësinë e tyre, kur në vend zotëronte një pikëpamje çuditërisht e ngulitur, sipas së cilës vlerat e vërteta ishin krijuar në gjysmëshekullin e fundit.
    Mesazhi i Kostandinit është thirrja për një rilindje morale.
     
  6. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Kronikë në Gur (analizë)

    "Kronikë në gur" është një prej romaneve të hershëm të Ismail Kadaresë. Ndryshe nga letërsia e deriatëhershme për Luftën Antifashiste, e karakterizuar nga dy kampe personazhesh - partizanë e pushtues - ky roman solli një imazh më të ndërlikuar të saj, ku ndërthuren fate ushtrish të huaja të pakteve të ndryshme kundërshtare, fate shtresash të ndryshme brenda për brenda tyre, fate të njerëzve të lidhur vullnetarisht me rezistencën ose të mobilizuar prej komandës, fate të indiferentëve, të sehirxhinjve dhe të kundërshtarëve.
    Që lufta ishte një kohë mjaft më e ndërlikuar se ajo që shërbehej prej një tradite letrare skematike; kjo mund të shihet edhe në fatin e një familjeje qytetare në vendin e "kronikës në gur", ku konflikti hyn brenda saj, duke ia tronditur regjimin tradicional. Me këtë roman I.Kadare pasuroi temën e Luftës Antifashiste, duke sjellë një shikim prej fëmije për evokimin e ngjarjeve të saj. Rrëfimi në vetën e fëmijës, në vetën e personazhit që evokon fëmijërinë e autorit, me "pafajësinë" e vet, megjithëse i ka dhënë romanit njëfarë karakteri autobiografik, njëherësh e ka mbrojtur atë prej qëndrimit të kritikës.
    Duke qenë vështrimi prej fëmije një vështrim thelbësor në roman, lexuesi e ka të vështirë të dallojë se ku fillon koncepti i arsyetuar i saj e ku mbaron të konceptuarit si lojë.
    Në studimin "Subversion kundër konformizmit" një studiues ka këmbëngulur se romani "Kronikë në gur" është një vepër hyjnizuese e Luftës Antifashiste, një "roman komisarësh", dhe se përpjekja e autorit për të hyrë në lëkurën e fëmijërisë së vet nuk është gjë tjetër veçse një procedim letrar për të mbuluar konformizmin. Përkundër këtij mendimi, shumica e studiuesve bashkohen në vlerësimin se "Kronikë në gur" është një vepër atipike në pikëpamjen metodologjike, e shkruar me një liri që tejkalonte kufizimin ideologjk dhe vlerësimin e partishëm për luftën.
    Sipas një pjese të studiuesve, "Kronikë në gur", duke pasur këtë vështrim, në fakt sjell tek lexuesi një përqasje psikanalitike frojdiste rreth luftës, ose jetës së qytetit në kohë lufte. "Kronikë në gur" është një prozë me subjekt të reduktuar, gjë jo fort e përshtatshme nga pikëpamja teorike për një letërsi të orientuar.
    Me këtë vepër Kadare bëri përpjekjen e parë për t'i dhënë vlerë letrare së zakonshmes, së rëndomtës, madje së shëmtuarës dhe absurdes. "Kronikë në gur" është një vepër e përshkuar nga grotesku. Vështrimi i luftës me sytë e fëmijës i ka dhënë mundësi autorit që t'i shohë ngjarjet dhe personazhet e saj pa ndonjë partishmëri të dukshme.
    "Kronikë në gur" përmban vlera të rëndësishme të një letërsie të mirëfilltë etnografike. Tradita e kësaj letërsie në qytetin e Gjirokastrës është më e hershme, ajo afirmohet mirë me botimet e Musine Kokalarit në vitet '40, sidomos me "Siç më thosh nënua plakë" dhe "Sa u tunt jeta". Etnografizmi në romanin e Kadaresë u jep edhe mjediseve një cilësi jotipike, ndryshe prej kërkesave të rrepta të metodës së realizmit socialist.
     
  7. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Nëpunësi i Pallatit të Ëndërrave (analizë)

    Libri "Nëpunësi i Pallatit të ëndrrave" e jep realitetin e kohës dhe të njerëzve të saj prapa metaforave të tilla të gatshme si "pallati i ëndrrave", nëpunësit dhe interpretuesit e tyre, ëndrra kolektive dhe individuale, ëndrra fatsjellëse dhe rrezikndjellëse, ëndrra e rëndomtë dhe bash-ëndrra. Të gjitha këto Kadaresë ia ofroi mekanizmi i ndryshkur i shtetit të fuqishëm të perandorisë otomane në fundin e tij . Karakteri shumëkohësh i "Nëpunësit të Pallatit të Ëndrrave", përkundër karakterit shumëkuptimësh të një vargu veprash të tjera të Kadaresë, lidhet me raportin themelor që qëndron në boshtin e romanit: raporti i individit me shtetin, më saktë raporti i individit që ka ambicjen të integrohet në strukturat shtetërore dhe që e gënjen mendja se do të fuqizojë veten prej fuqisë së pushtetit, por në të vërtetë, duke e parë nga brenda këtë ngrehinë të përbindshme, ai njeh dobësinë dhe pafuqinë e tij, sheh peshën mbytëse të strukturave gjigande të makinës perandorake, e cila ndryshon vetëm nga përmasa fizike, por jo nga mënyra e të ushtruarit të artit të shuarjes së identitetit njerëzor.
    Kadareja i ka dhënë karakterin e një konflikti të përjetshëm marrëdhënies pushtet/individ. Çdo përpjekje e individit për t'u matur me shtetin, për të depërtuar në brendësi të tij dhe për ta marrë me të mirë, është e dështuar. Individi në çfarëdo raporti që ta vendosë veten me shtetin, mbetet i kërcënuar prej tij. Fati i Ebu Qerimit, që e përjeton si shtegtim nëpër ferr kalimin nga një pjesë e "pallatit të ëndrrave" në tjetrën, ndonëse është i përkrahur nga një klan i fuqishëm që kontrollon e administron pushtetin, siç ishin Qyprillinjtë, është gjithnjë i kërcënuar dhe pikërisht për këtë arsye shërben si një paralajmërim për fatin e shtetasve në përgjithësi. Rruga e mbërrities tek thelbi i "Nëpunësit..." ka qenë e ngatërruar dhe plot keqkuptime, të shmangshme e të pashmangshme.

    Mungesa për një kohë mjaft të gjatë e shtetit kombëtar krijoi tek shqiptarët nderimin ndaj tij; kjo ishte krejt e nënkuptueshme: në përgjithësi gjërat e munguara lindin respekt, lakmi, adhurim, deri hyjnizim. Për Shqipërinë e Pasluftës, të gjendur përballë detyrës së ngutshme për të çrrënjosur monarkinë e për të ndërtuar një shtet me bazë të gjerë popullore, siç u nis në krye, ky ishte një shans i madh. Por ky shans mbeti vetëm një ëndërr.

    Në marrëdhëniet midis individit dhe shtetit, që pasqyrojnë shkallën e qytetërimit të një shoqërie, në vend e në emër të nderimit hyri përulja, në vend e në emër të respektit hyri lakmia dhe arrivizmi -Ky ka qenë një nga deformimet më të thella dhe një shkallmimi i vërtetë i vlerave dhe i karaktereve njerëzore. Për fat të keq u desh plot një gjysmë shekulli për ta kuptuar këtë. Shkrimtari e pati parathënë një gjë të tillë shumë kohë më përpara. Por edhe këtij shansi iu kalua përbri.

    "Nëpunësi i Pallatit të Endrrave" u dha goditjen e parë këtyre marrëdhënieve krejtësisht të shtrembëruara midis të drejtës së njeriut dhe të drejtës së shtetit. Ai e ktheu përrnbys, kokëposhtë, piramidën shtetërore. Ishte hera e parë që nomenklatura e ndereve denoncohej si shkallëzim i fajit dhe i përgjegjësive; që hierarkia e lavdisë karakterizohej si hierarki e turpit; që vlerat e vërteta njerëzore kërkoheshin jashtë korpusit kryesor të piramidës së shtetit, jo brenda saj. Ndoshta kjo ishte arsyeja që kritikët nxituan të shmangnin çdo paralelizëm me kohën, duke zbuluar, madje, për çudi të çudirave, se "Tabir Saraj" paskësh qenë një institucion i vërtetë i administratës perandorake, kështu që "Nëpunësi..." nuk mund të ishte tjetër, përveçse një vepër historike, një kronikë e funksionimit të tij. Me qëllim historia dhe jeta bashkëkohëse, dita dhe tradita, ndryshe nga herët e tjera, u vështruan pa ndonjë lidhje midis tyre. Përfundimi do të ishte i rrezikshëm.
    Kontestimi ishte hamletian. Duhej të ishe krenar për qenien në një nga zyrat e hierarkisë së lartë të shtetit apo, përkundrazi, duhej të ishe kokulur?
    Një invers i tillë i përjetimit të statusit të nëpunësit s'ishte parë e dëgjuar ndonjëherë. Pyetja "karrierë apo kalvar", që paraqiti Kadare përmes fatit të Nëpunësit të Tabir Sarajit, qëndronte tashmë si një paralajmërim orakulli: "O ju që hyni në këtë shërbesë, a e dini fatin tuaj? Hiqni dorë nga iluzionet, ose, përndryshe, hiqni dorë nga vetja. Ajo që ju e quani rrugë e ngjitjes nuk është gjë tjetër veçse një mashtrim i madh. Nëse keni vendosur të mos ndaleni as pas këtij njoftimi, atëhere mos prisni famën, por çpersonalizimin, mos prisni lirinë por syrgjynin. Ju nuk i takoni më vetes!"
    Me "Nëpunësin..." Kadareja nyjëtoi atë ide që ai vetë më pas do ta quante "faj kolektiv". Tabir Saraji funksionon pikërisht mbi bazën e shoqërizimit të përgjegjësive. Por, ndërkaq, ekziston edhe një shkallëzim krejt i qartë i tyre. Faji i shtetit të panënshtruar ndaj ligjit është kolektiv vetëm në kuptimin që bashkon në përgjegjësi të drejtpërdreitë e të tërthortë njerëz në pushtet e jashtë tij, ideatorë e ekzekutorë, aktivistë e jallan- shahitë, konformistë e servilë. Por më tej faji ndahet sipas një rregulli krejt të përcaktuar. Për të zezën e vet, administrata shtetërore krijoi e ligjëroi emërtesën e mburrjes e të karshillëkut, që do të shërbente më pas për një kallëzim të pagabueshëm të pjesëmarrjes në faj.
    Gjyqësia e Kadaresë u vërtetua nga koha si një gjyqësi e mençur. Rreptësia ndaj atyre që shpërdoruan respektin e popullit ndaj pushtetit, mirëbesimin e tij, ishte më se e nevojshme dhe ndëshkimet krejt të merituara. Shkrimtari sulmoi bastionin më të rëndësishëm të shtetit, majën e piramidës së tij. Ai çmistifiloi enigmën e asaj që quhet "arsye shtetërore", në emër të së cilës mbulohen turpet dhe fëlliqësitë më të mëdha të kësaj bote. Ai shembi kultin e rangut, mitin e zyrës e të nëpunësit, idoltarinë e fryrë të "atyre që janë lart". Dhe aty ku fillon shembja e idhujve të rremë, aty ka nisur emancipimi.
     
  8. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Dimrat në Romanet e Kadaresë (analizë)

    Në qoftëse "Dimri i madh " (në botimin e parë titullohej Dimri i vetmisë së madhe, 1973), i cilësuar nga kritika (pas përfundimit të fushatës sa cinike, aq dhe mediokre, të ndërmarrë kundër tij) si një roman-epope, kishte qenë dëshmi artistike e një tronditjeje dhe qëndrese heroike, "Koncert në fund të dimrit" (1988) do të jepte kryesisht dimensionin humoristik të një ngjarjeje krejt të ngjashme me të parën, veçse tashmë e njohur dhe e provuar nga protagonistët e saj, të mësuar në rrjedhat e historisë së tyre të lashtë, që rebelohen pa mundim ndaj supershteteve.
    Në këtë roman serioziteti është po aq i pranishëm sa dhe e qeshura; drama dhe parodia, epopeja dhe farsa, tragjizmi dhe komizmi, aty shkrihen dhe aty alternohen, gjendjet emozionale janë nga më të befasishmet. Me të drejtë vetë autori, në një interviste dhënë gazetës franceze "Le Monde", e ka karakterizuar atë si një "roman me shumë registra, si një "vepër polifonike", si një libër artistik sa dhe shkencor, politik sa dhe filozofik, histori e luftërave ideologjike në shkallë të brendshme e globale, kronikë e një bote të trazuar në këtë fund shekulli novator. Kjo shkrirje e shumë planeve, emocioneve dhe ideve, flet për një vepër që gjykon kohën dhe botën, njeriun dhe shoqërinë, të sotmen, të shkuarën dhe të ardhmen. Ky roman është ndoshta vepra më e kompletuar e Kadaresë nga pikëpamja e mendimit. Spektri ideologjik i saj i përmban të gjitha ngjyrat, bashkë me nuancat e tyre.
    Polifonia që përmend autori nuk është gjë tjetër veçse një eufemizëm për shumësinë e ideve ose pluralizmin, siç e themi sot me vend e pa vend. I prerë në dy boshte, diakronikisht dhe sinkronikisht, romani ka shtrirjen dhe thellësinë e një vepre të fuqishme, ku hyjnë e dalin shqiptarë e të huaj, nëpunës të thjeshtë e zyrtarë të lartë, ministra të rrëzuar nga pushteti dhe autoritete të reja në ngjitje, djem e vajza shkollarë dhe plaka të sklerotizuara, gjithë bota jonë e vëzhguar nga brenda e nga jashtë, me një përfaqësim enciklopedik; gjithë koha që jetojmë, me një pasqyrim kaleidoskopik. Ai është një libër i menduar me tërë fuqinë intelektuale të shkrimtarit të madh dhe i shkruar fund e krye me gjithë spontaneitetin e poetit shpërthyes. Një libër që lind libra të rinj.
     
  9. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Edhe kur Kujtesa

    Edhe kur kujtesa ime e lodhur
    Ashtu si ato tramvajet e pasmesnatës
    Vetëm në stacionet kryesore do të ndalojë,
    Une ty s'do të harroj.

    Do të kujtoj
    Mbrëmjen e heshtur, të pafund të syve të tu,
    Dënesën e mbytur, rrëzuar mbi supin tim
    Si një dëborë e pashkundshme.

    Ndarja erdhi
    Po iki larg teje...
    Asgjë e jashtëzakonshme,
    Veç ndonjë nate
    Gishtat e dikujt do të mpleksen në flokët e tu
    Me të largëtit gishtat e mi, me kilometra të gjatë...


    Gjuha Shqipe

    Kur në sulm hodhën turqit
    Hordhitë e pambaruara,
    Kështjellat e sintaksës
    S'i muar, që s'i muar.

    Në bedena poemash
    Popullore mbetën
    Kufoma divanesh e
    Kufoma bejtesh.

    Kur panë se gjuhës
    S'i hodhën dot prangat,
    Lëshuan drejt saj
    Gjithfarë merimangash...

    Në përçartje ta kthenin
    Në delir në jerm,
    Ishin vite të rënda,
    Ishin shekuj plot helm.

    Të të bënin ty, donin
    Shqipëri memece,
    Po ja erdhi Naimi,
    Si yll mbi ty ecte.

    Dorën e zbehtë
    Mbi ballë të vuri,
    Të të hiqte zjarrllëkun
    Prej të sëmuri.

    Dhe vdisnin pjesëzat,
    Thaheshin merimangat,
    Ndriste si perlat
    Poezia e madhe.

    Kjo gjuhë, që provoi
    Akrepët e shkretëtirës,
    Ç'do të thotë përçartje
    E di, oh, e di mirë.
    E di ç'do të thotë

    Kllapi hermetizëm,
    Qoftë e ardhur nga Roma,
    Qoftë e ardhur nga Parisi.

    Kjo gjuhë martire,
    Lehonë e përjetshme
    Që lindi mes dhimbjesh
    Art të pavdekshëm.

    ---------------------------------------------------
    Në fillim qe fjala! Zor se mund të ketë poet me të vërtetë të shquar që të mos i ketë kushtuar një shkrim gjuhës së tij.
    Ismail Kadareja ka pasur rastin të shprehë disa herë vlerësinùn e tij per gjuhën shqipe, duke veçuar sidomos karakterin e saj të dyfishtë, të përzier, si gjuhë me elemente analitike e sintetike njëherësh, gjë që i jep asaj mundësi të pakufizuara shprehjeje, pasurimi. Në një rast, madje. e ka parë atë edhe në raport me shumë gjuhë të tjera të mundshme komunikimi duke pranuar për një çast hipotezën e ekzistencës së qytetërimeve jashtëtokësore në galaktikat e tjera të universit. Poezia "Gjuha shqipe", e bashkërenditur me shumë vjersha të tjera në vëllimin "Koha", është kushtimi më i rëndësishëm i Kadaresë për shqipen. Është për t'u vënë re se këtë vjershë ai e krijoi në kulmin e njohjes e të lavdisë në rrethet letrare ndërkombëtare, atëherë kur kritikët tanë i kishte zënë meraku se mos fama e jashtme do ta joshte së tepërmi autorin për t'i marrë mendtë. "Gjuha shqipe" e prishi traditën e vjetër. Ajo nuk është poezi himn, si kushtimet e poeteve të mëparshëm Kadareja e sheh gjuhën si qytetërim. Ai e vlerëson forcën shprehëse të saj si potencial për art të madh. Njohjen botërore, siç dihet, ai ia dedikon më së pari frëngjishtes, por për të, si poet, ajo është thjesht një teknikë marrëveshjeje. Kurse shqipja është frymë dhe ndërgjegje kombëtare, është informazioni më i rëndësishëm shpirtëror i kompletuar i mbërritur prej të parëve, është shenja e parë e të dhënave bazë të të qenit shqiptar.
    ----------------------------------------------------------

    Kërcënimi

    Shtat'qind vjet kam për t'i djegur kullat,
    Do të t'i vras qentë shtat'qind vjet.
    Kështu Mujo me modesti pat deklaruar,
    Ndërsa eposi po hynte në shekullin e tetë.

    Erdh' pas tij i nënti, i dhjeti rradhazi.
    Sa ngadalë në epos mllefi del...
    Shtat'qind vjet kam për t'i djegur kullat,
    Do të t'i vras qentë shtat'qind vjet.


    Kinema e Vjetër

    Kinema e vjetër,
    Kinema e braktisur,
    Ku prej kohësh më s'lozin filma të përsëritur,
    Ku s'bëjnë më zhurmë njerëzit me karriget,
    Ku në pushimet e seancave
    S'shesin kikirikë.
    Ekrani me njolla,
    Megafonët prishur,
    Stolat janë boshe si radhë të pashkruara;
    Këtë poemë stolash të gjatë, të braktisur
    Nga dera e vështroj
    Plot mall e i menduar.
    Kinema e fëminisë,
    Kinema e rrëmujës,
    Kam parë aq vende,
    Kam parë aq salla,
    Por n'asnjë prej tyre s'kam hyrë me aq bujë,
    Sa tek ti,
    E shtrenjta barakë,
    E rralla!
    Më mirë asgjëkund veten s'e kam ndier,
    As në sallat luksoze me kadife që shndrit,
    Megjithëse në to me leshverdha kam qenë,
    Kurse tek ti vija
    Me jevgun Rakip.
    Lekë, lekë,
    Të mbledhura me mundim paret,
    Tingulli i gëzuar në biletari,
    Afishet tek xhamia
    Dhe tek Qafë e Pazarit
    Të shkruara nga vetë portieri Qani.

    Për të njëjtin film tek njëra afishe
    Shkruhej titulli ndryshe,
    Te tjetra.
    Por kjo asnjeriu punë s'i prishte.

    T'i falnin ty të gjitha,
    E dashura,
    E vjetra.

    Në atë copë ekran,
    Për herë të parë,
    Një copë të botës së gjerë ne pamë.
    Në gjashtë metra katrore.

    Bota fund s'kish e anë,
    Bota ngjante e shkëlqyer,
    Ndonëse ekrani ish me arna.

    Dhe ne ishim me arna,
    Me arna ish Republika,
    Koha, bërrylat, shtetet ishin me arna.
    Por në sytë tanë
    Kish të tillë dritë,
    Që nuk e patën kurrë
    Më të ndriturat ekrane.

    Kinema e vjetër,
    Kinema e braktisur,
    Stola ku janë ulur varg
    Ditët e fëminisë,
    Cicëronjëse gjithmonë
    Si një rresht zogjsh
    Mbi një tel telefoni.

    Kinema e vjetër,
    Kinema e braktisur,
    Stola të rëndë, të gjatë, të vithisur.
    Në çdo moshë që të hyj,
    Në çdo vend që të vete
    Si hamall këto stole
    Do t'i marr me vete.
     
  10. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Koha e Pamjaftueshme

    S'kam kohë të harroj shumë gjëra
    Që nga mendja ti nxjerr përjetë.
    Për tragjiket e vjetër e shkreptimat
    Do t'më duhen së paku dy vjet.

    Dhe ndoshta po aq për Danten,
    Për frengjishten tok me plazhet po aq,
    Ndoshta gratë do të jem duke fshirë
    Kur muzgu do të afrohet ndërkaq.

    Si udhëtari me peshë të tepërt
    Para avionit që niset pas pak
    I ngarkuar rëndshëm ende
    Do t'afrohem tek varri humbak.

    Nga supet si ta heq këtë barrë?
    Ku ta hedh këtë peshë, si?
    Me të s'mund të zbres atje poshtë
    Por as lart dot s'e lë kurrsesi.

    I menduar gjer në çast të fundit
    Nga mosthënia, nga pengu tragjik,
    Një shenjë ndoshta të pakuptueshme
    Do t'ju bëj të gjithëve e do ik.
     
  11. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Kristal

    Ka kohë që s'shihemi dhe ndiej
    Si të harroj unë, dalngadal,
    Si vdes tek unë kujtimi yt
    Si vdesin flokët dhe gjithçka
    Tani kërkoj unë posht' e lart
    Një vend ku ty të të lëshoj.
    Një strofë, notë a një brilant
    Ku të të lë, të puth, të shkoj.

    Në s'të pranoftë asnjë varr
    Asnjë mermer a morg-kristal.
    Mos duhet vallë prap të të mbart
    Gjysëm të vdekur, gjysmë të gjallë?

    Në s'gjetsha hon ku të të hedh
    Të gjej një fushë a një lulnajë
    Ku butësisht porsi polen
    Gjithkund, gjithkund të të shpërndaj.

    Të të mashtroj ndoshta kështu
    Dhe të të puth e t'ik pa kthim
    Dhe nuk do të dimë as ne, askush
    Harrim ish ky, a s'ish harrim.
     
  12. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Ky Dimër

    Ç'i gjatë ish ky dimër, ç'i pafund.
    E lodhur pudra mbi fytyrën tënde.
    I mpirë është gëzimi, thua s'ngjallet dot.
    Apo si ai q'u dergj nga një lëngatë e gjatë.
    S'do mëkëmbet kurrë ashtu siç qe?

    Ç'i gjatë ish ky dimër, ç'i ftohtë ish.
    Në pusin e ndërgjegjjes mezi ndihen
    Tinguj kambanash si rënkim të mbyturish.
    Ato gjithashtu vdiqën, dot s'i ngjall,
    Sa gjëra u vyshkën, më e keqe se vetë vdekja
    Ish vyshkja e tyre e ngadaltë, o zot.

    Ç'i gjatë ish ky dimër, ç'i pashpresë ish.
    Kinezët që s'duken më në udhëkryqë rrugësh
    Por vetë ata s'kanë vdekur: qelqe dritaresh
    Të stilit q'ata sollën vezullojnë ngriraz
    Duke dërguar ftohtësinë e tyre
    Mbi mijëra fytyra si prej maske kalimtarësh

    Sa kohë vallë do ti duhet
    Genit të racës atë maskë të shpëlajë.
    Apo në luftën e maskës me lëkurën
    Maska do të fitojë më në fund?

    Ç'i gjatë ish ky dimër, ç'i acartë ish,
    Mbi varrin e tiranit monoton
    Shiu po bie.
    Ka gjumë a s'ka nën dhè?

    Ç'i gjatë ish ky dimër, ç'i vrerosur ish.
    E lodhur pudra mbi fytyrën tënde.
    Nën pluhur tempujsh,
    i lodhur shpirti im.
     
  13. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Laokoonti

    Më shihni tek mbytem nga gjarpërinjtë
    në muze të Luvrit, në Madrid , në Nju-jork
    Para syve tuaj e aparate turistësh.
    qindra vjet kam që vuaj
    ngaqë sflas dot

    Si të flas?
    A mundet një nofull mermeri
    të lëvizë një grimë, të korrigjojë diçka?
    vini re sytë e mi, te zgavrat e thella
    një enigmë, si amebë të tharë atje ka.

    Një të fshehtë të madhe ndrydh brenda gjoksit
    para syve tuaj, në Paris, në Madrid.
    Ah, do të doja dyfish të m'i shtonit,
    veç sekretin e madh të shkarkoja një ditë.

    Tek më vini rrotull, unë them me vete
    kaq të verbër të jeni sa të mos të ndjeni këtë,
    që ky ngërç e ky ankth në qenien time
    s'është nga gjarpërinjtë, por nga një tjetër gjë?

    Mijëra herë në mijëra net e ditë
    të vërtetën e frikshme përsëris pa pushim.
    Me shpresën e marrë se nga kjo përsëritje
    ndoshta mermeri pëson një ndryshim.

    Po s'ndërron ai kurrë.
    Art i skulpturës
    gënjeshtrën mbi të ka ngrirë përgjithnjë.
    I mbërthyer në dëshminë e saj të rremë,
    të vërtetën kujtoj e qaj për të.

    Si çdo gjë e tmerrshme është i thjeshtë sekreti,
    që brenda boshllëku i gjoksit mban.
    Afroni, pra, kokat të dëgjoni të vërtetën,
    mua s'më mbytën gjarpërinjtë
    por trojanët më vranë.

    O, sikur të mundja gjithçka të tregoja.
    Si do të ngrinit para meje si gur,
    kur unë i dënuar mes rropamës suaj moskokëçarëse
    monologun të thurr.

    Ju e dini se përpara Trojës ahere,
    kali i drunjtë, dhurata e grekëve u shfaq.
    Ky kalë në dy grupe i ndau trojanët:
    ta pranonin atë, ose ta flaknin sakaq.

    Pajtim me armikun, ulërinin tradhtarët
    mjaft më me luftë, zjarr edhe helm.
    Erdhi koha që shpatat ti kthejmë në parmenda
    armiqtë në miq erdh koha të kthejmë.

    Në mbledhje të gjatë "pro" dhe "kundra" kalit,
    unë "kundra", kryesova me tërbim.
    Dhe juve ju kanë thënë ahere se hyjnitë
    gjarpërinjtë më dërguan si ndëshkim.

    Ç'përralla kalamajsh, ç'trillim për budallenjtë
    unë gjarpërinjtë do t'i mbrapsja me një shkelm.
    Po ç'ti bëj fushatës së tradhtarëve kundër meje
    shantazheve,letrave anonime plot helm.

    Ditë e natë e me javë polemika vazhdonte,
    nga shtresat e mesme e gjer lart në qeveri.
    Ishte vjeshtë.
    Nën qiellin e hirnosur me erë
    kali i drunjtë përjashta priste në shi.

    Atë kalë unë i pari e kisha goditur,
    ndaj, e dija, këtë s'do të ma falnin përjetë.
    Më në fund "vijë e butë" fitoi mbi të "ashprën",
    dhe ne "kokëfortët" na vunë në arrest.

    Në burg, me gotën e ujit, në mesnatë
    helmin na dhanë ata të pijmë
    ata që ulërinin kundër dhunës e shpatës
    Që dinin të kafshonin tamam si gjarpërinjtë.

    Në mëngjes që pa gdhirë në breg të detit
    ma hodhën kufomën drejt mbi zhavor.
    Rapsodët anembanë përhapën
    versionin fals të gjarpërinjve hyjnorë.

    Ky ishte mbarimi i polemikës për kalin,
    ju e dini me Trojën se ç'ndodhi pastaj.
    Tre mijë vjet rrjesht,
    nga muzeu në muzera,
    unë hamalli i mermertë, gënjeshtrën mbaj.

    Tre mijë vjet...Akoma zjarret e Trojës
    si floknajë e kuqe më rrinë në sy.
    Po më i tmerrshëm se zjarret, kumet e vomet
    ishte fundi fare,
    kur u bë qetësi.

    Trojë e braktisur.
    Gërmadhë.
    Hi i ftohtë;
    dhe poshtë ne të vdekurit shtrirë rresht.
    Dhe papritur, në muzg sipër tokës së mardhur
    u ndje diçka që atë çante përmes.

    Ç'ish kjo gërvimë kështu, kjo jehonë?
    Vumë veshin. Kuptuam. grekët e ligj
    përmbi qendrën e qytetit me parmendë lëronin
    për të thënë se Troja përjetë vdiq.

    Ja më në fund dhe parmenda e tyre.
    Ah, plugu i saj si na çante më dysh!
    Nga tradhëtia e Trojës, nga gjithë dhembjet,
    ky kafshimi i parmendës më i hidhur ish.

    T'i kthejmë shpatat më në fund në parmenda.
    Kështu thërritnin atëherë ata.
    Midis fjalëve tuaja, si mallkim, si gjëmë
    veshët më kapën edhe këtë hata.

    Më kanë lodhur më shumë, besomëni, ca fjalë,
    se kjo peshë e neveritshme gjarpërinjsh.
    Ju, që gjer në hënë kini shkuar, si vallë
    s'depërtoni dot deri në gjoksin tim?

    Gumëzhima juaj si zhaurimë deti
    më vjen nga çdo anë më përplaset në vesh,
    nga copëra bisedash shumëgjuhëshe rreth meje
    shqetësimet e mëdha të botës marr vesh.

    Degjoj emra shtetesh të reja që kanë dalë,
    emra kombesh e popujsh të rinj dëgjoj,
    veç ai, i vjetri, i tmerrshmi kalë,
    ashtu si ahere ka mbetur njëlloj.

    Prej potkonjve të tij unë rrëqethem akoma
    dhe kështu në mermer i mbrojtur siç jam,
    kurse ju, të panjohurit, ju prej mishi dhe kocke
    vërtiteni mospërfillës nga salla në sallë.

    Vërtiteni,
    flisni për teatrin e për plazhet,
    për gjithfarë motorësh e gjithfarë qeverish,
    pa ju shkuar mendja që ai mund të shfaqet
    në një ditë të rëndomtë, një mëngjes me shi.

    Ashtu si ahere...
    po mjaft,
    u lodha.
    Nga vërtitja juaj po më erren sytë,
    nga rropama juaj veshët më gjëmojnë
    në muze të Londrës në Luvër e Madrid,

    në pafshi ndonjë ditë të behem copëra,
    nga marazi, siç thonë, të plas, t'ia bëj "krak"
    jo kujtimet e Trojës, as gjarpërinjtë monstra,
    por indiferenca juaj
    do të bëhet shkak.
     
  14. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Mall

    Ca pika shiu ranë mbi qelq.
    Për ty unë befas ndjeva mall.
    Jetojmë të dy në një qytet,
    Dhe rrallë shihemi sa rrallë.

    Edhe m'u duk pak e çuditshme
    Si erdh kjo vjeshtë, ky mëngjes.
    Qiejt e ngrysur pa lejlekë
    Dhe shirat pa ylber në mes.

    Dhe thënia e vjetër e Heraklitit
    Seç m'u kujtua sot për dreq:
    "Të zgjuarit janë bashkë në botë,
    Kurse të fjeturit janë veç".

    Në ç'ënderr kemi rënë kaq keq,
    Që dot s'po zgjohemi vallë?...
    Ca pika shiu ranë mbi qelq
    Dhe unë për ty seç ndjeva mall

    --------------------------------------------
    Poezia "Mall" është, pas shumë gjasash, i vetmi rast në krijimtarinë e Kadaresë ku shiu nuk është përdorur si simbol i grisë, por është përftuar në ndërgjegjen kritike të kohës thjesht si shi, i padyshimtë, produkt i natyrës së madhe, fenomen i zakonshëm në botën tonë që quhet tokë, madje, në të kundërtën, jo si shenjë errësire, por si simbol bardhësie, gjë e habitshme kjo për faktin e thjeshtë që tashmë ai përbënte një figurë të paragjykuar.
    Malli, kjo dhunti përjashtimore e njeriut qysh prej kohëve më të lashta, është i pranishëm në tërë veprën e Kadaresë. Kadare zbuloi mungesën dhe mungesa vetvetiu lind mallin. Ai përjetoi mungesën e atdheut, të qytetit të lindjes, të bisedës së plakave katënxhika në oda me dylbi në duar, të miqve dhe njerëzve të dashur. Ishte malli për gjërat e munguara që e ktheu shkrimtarin e madh nga rruga e kotësisë në atë të krijimit.
    Fenomeni i mungesës e ka tërhequr Kadarenë që në fillimet e kriiimtarisë. Këtë ai e pohoi edhe shprehimisht me largimin nga atdheu.
    Poezia "Mall" është, si duket, shprehja më e përkryer e këtij fenomeni. Ndoshta pse malli i saj vinte nga një mungesë jo e largët, përkundrazi, nga një mungesë që të bën të çuditesh. "jetojmë të dy në një qytet dhe rrallë shihemi, sa rrallë!'
    E prandaj ai mall kryeneç lind këtë poezi të bukur, intime.
     
  15. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Malli i Shqipërisë

    Më ka marrë malli për Shqipërinë tonë
    Sonte, kur po kthehesha me autobuz,
    Tymi i cigares "Partizani" që pinte dikush
    Dridhej, kaltëronte bënte spirale,
    Sikur të fshehta më thosh me gjuhën e shqiptarëve
    Mua bashkëatdhetarit

    Të shikoj dua mbrëmjes në rrugët e Tiranës,
    Ku kam bërë dikur ndonjë marrëzi.
    Dhe në rrugët ku s'kam bërë marrëzi.
    Me njohin ato porta të vjetra të drunjta,
    Inatin akoma do ta mbajnë,
    Kokën do ta tundin,
    Po unë s'do ta marr për keq,
    Se malli më ka marrë.

    Dhe t'eci rrugicave plot gjethe të thara
    Gjethe të thara gjethe vjeshte,
    Për të cilat krahasimet gjenden aq lehtë.

    Më ka marrë malli për Shqipërinë tonë;
    Për atë qiell të madh, të gjerë e të thellë,
    Për vrapin e kaltër të dallgëve adriatike
    Për retë që në muzg si kështjella digjen,
    Për alpet mjekërbardha e mjekërgjelbra,
    Për netët e najlonta që nga flladet fërgëllojnë,
    Për mjegullat që si indianë të kuq
    muzgjeve shtegtojnë.

    Për lokomotivat e kuajt,
    Që të djersitur avullojnë e hungërojnë,
    Për qiparisat, kopetë, e varret
    Malli më ka marë, malli më ka marë,
    për shqiptarët.

    Më ka marë malli e së shpejti vij atje
    Duke fluturuar mbi mjegullat si mbi dëshira,
    Sa i largët, aq edhe i dashur je, Atdhe.

    Aerodromi do të dridhet nga uturima
    Mjegulla do të rrijë pezull mbi humnera.
    Ata që shpikën shpejtësinë reaktive
    Larg Atdheut sigurisht do të kenë qenë
    ndonjëherë.
     
  16. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Në Leksion

    Shi në rrugë bie pa pushim
    Ç'po mendon atje ti shpirti im?
    Në atë kënd, e vetme, ç'të mundon?
    S'mban shënime, vija vizaton.

    Tetëmbëdhjetë vjeçe nuk është shpejt
    që menduar xhamat t'i vëresh
    duhemi por zemra seç të ndjell
    Sytë e bukur trembur pse mi hedh?

    Koha ikën klasën do kujtosh
    do të gdhihet befas një mëngjes
    sytë rreth do hedhësh të shikosh
    se si derdhet shiu në mes resh
    Por në bankën pranë s'do ta gjesh
    djalin që e deshe dhe të desh
     
    guest17 likes this.
  17. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Në Parkun që e Mbuluan Fletët

    Në parkun q'e mbuluan fletët
    Të dy ne ecim qetësisht,
    Pas shijes saj ka shtruar vjeshta
    Qilim të verdhë natyrisht.

    Dhe ndoshta si një ëndërr e zbehtë
    Ju fanit një muzg i vonë
    Ky park q'e kan' mbuluar fletët
    Ku pas kaq shekujsh ti po shkon.

    Nga vagabondët me cigare
    Ti mos u tremb e dashur kot
    Imazhin tënd as dinosaurët
    Shekuj më parë s'e shtypën dot.

    Që ti të vije kaq e bukur
    Me këta flokë, me këtë hap
    Toka të egrën klimë e zbuti
    Dhe akullnajat ktheu mbrapsht.

    Dhe s'kish se si të ndodhte ndryshe
    Të ndodhte ndryshe s'kish se si.
    U desh të zhdukeshin përbindshat
    Që te kjo botë të vije ti...
     
  18. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Një Vajzë

    Duke të puthur, pa të dashur
    Në shpirt ai ty të plagoi
    Buzëpërgjakur nga të kuqtë e tu,
    si vrasës tinëz shkoi

    Krenar që ty "të shtiu në dorë"
    Gjith' shokëve emrin tënd ua tha.
    Pranë gotës së birrës për ty folën
    në park, të dielave ata.

    Dhe ti e vetme mbete, bosh
    mbenë sytë e ty në net bilbilash
    Si sheshi i shkretë, ku posa ndodhi
    Një katastrofë automobilash.

    Tani kur shkon Rrugës së Dibrës
    Ata me sy të ndjekin pas
    Pataj me bërryl i bien shokut
    "E sheh filanen? E ka pas..."

    Dhe ti ul kokën shpejton hapin
    T'arrish tek shoqja sa më shpejt
    Të përsërisësh fjalët standart:
    "Ah, njëlloj janë të tërë djemtë"

    Të dyja t'ulura pranë radios
    Do ndizni heshtur një cigare
    tek supi i saj, nën fjalë lajmesh
    një çast dremitja do të t'marrë

    Dhe do të të çojë tek një rrugë tjetër
    M'e gjerë, m'e bukur dhe më e re
    Atje në sfond fabrikash, njerëzit
    Nga kembët s'do të të venë re.

    Atje ku t'ecësh midis turmash
    Në një grup djemsh, ndoshta midis
    Dikush me brryl do t'i bjerë shokut:
    "E sheh filanen? Ishim miq..."
     
  19. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Tetor

    Ti ike udhës së pafundme
    Ku zverdhin drurët gjetherënës
    Mbi gjokse pellgjesh tani tundet
    I arti medalion i hënës.

    Lejleket ikën, fill pas teje
    Si stof i keq u zbeh blerimi
    Dhe ngjajnë toka, pylli, reja,
    Me negativin e një filmi.

    Tani në fusha shkoj menduar
    Ku nis të fryjë erë e ftohtë,
    Ku ca mullarë të gjysmuar
    Duken që larg si Don Kishotë.

    Ç'të bëj, po them me vehten time,
    Në këtë orë të vonë të muzgut,
    Ku qerrja baltave bën shkrime.
    Të lashta sa të Gjon Buzukut?

    Do të shkoj të ulem përmbi pellgjet,
    Të pi në gjunjë duke rënë,
    Në grykë e di, do të më mbetet
    I ftohti medalion i hënës.
     
  20. BeRaTsi_MiZeRje

    BeRaTsi_MiZeRje Aktivist i AlbForumi

    Fund Vjeshte

    Autobuzët urbanë nga periferitë
    drejt qendrës mbi xhama bien brymën
    vjeshta si luaneshë krifëverdhë
    ruan ditët e fundit nga dimri.

    Te vitrinat, tek xhamat e kafeve
    kalimtarë të shumtë ka
    në reflekset e flokëve të tua
    një nuancë e kuqërremtë rà.

    Pranë ditëve të tua të bardha,
    kalova sot rastësisht
    ti u trembe?...unë ujk nuk jam,
    as dele nuk jam natyrisht.

    Po ti eja andej të shkojmë
    pa i përfillur fjalët e botës
    ku nga avulli xhamat e kafeneve
    ngjajne si pamje që s'janë në fokus

    Në autobuzët urbanë eja
    të kalojmë periferive me brymë,
    të shohim se si vjeshta krifëverdhë
    ruan ditët e fundit nga dimri.
     

Shpërndajeni këtë faqe