India e letrave rrok Perëndimin.

Diskutime tek 'Letërsia' filluar nga Hektor12, 7 Aug 2014.

  1. Hektor12

    Hektor12 Locus omnem

    India e letrave rrok Perëndimin

    Shkruar nga Esmeralda Selita-Agon

    [​IMG]
    Letërsia indiane i bën botës portretin magjepsës të evolucionit të ri të Indisë, në një regjistër krejt tjetër nga ai i specialistëve të politikës dhe ekonomisë. Por ndonëse me mjete të ndryshme, ata paraqesin dhe shpjegojnë për botën një realitet të vetëm: India, vendi që po njeh një intensifikim të kulturës së saj demokratike dhe të procesit reformues të politikës së saj ekonomike; India, vendi që është modernizuar me një shpejtësi marramendëse, pa e zhdukur sistemin e kastave prej të cilave përbëhet shoqëria indiane, por përkundrazi nga evolucioni i këtyre kastave dhe nga shndërrimi i marrëdhënieve të tyre; India, vendi që ka kaluar nga një sistem vertikal, hierarkik kastash në një sistem horizontal!

    Trashëgimia gjuhësore
    Kushtetuta indiane njeh ekzistencën e 23 gjuhëve zyrtare. Ekzistojnë edhe shumë gjuhë të tjera krahinore dhe një numër i madh dialektesh, pra rreth 4 000 gjuhë të ndryshme. Gjuhët indiane nuk përdorin alfabetin latin por alfarrokjore të ndryshme, me prejardhje nga Brahmi.
    Të shpjegosh realitetin indian në kompleksitetin e tij do të ishte një sipërmarrje që nuk do ta mbanin dot supet e një gazete, por tentativa për t’i dhënë fjalën veçantisë së atij realiteti thjesht do të na e sillte Indinë pakëz më afër, dhe le ta quajmë këtë, po të duam, edhe një fillim për të njohur përmes faqeve të Agonit Indinë që është njëkohësisht në rrënjë të rrënjëve tona dhe një nga superfuqitë e të nesërmes. Ta kuptosh atë, do të thotë të shkojmë në një botë njëherazi e ndryshme dhe familjare, të kapërcejmë pasqyrën... që në gjuhën e ne modernëve s’do të thotë aspak, domosdoshmërisht, të shkojmë vërtet atje... se India mund të vijë tek ne përmes krijimeve të njerëzve të letrave.
    Dhe ata s’janë pak. Në perëndim janë përkthyer të paktën mbi tridhjetë autorë, romancierë, eseistë politikë dhe historikë, autorë librash për fëmijë, edhe librash vizatimorë, dhe veprat e tyre reflektojnë diversitetin kulturor të vendit të dytë më të populluar të botës. Nuk është rastësi promovimi i Indisë dhe letrave të saj në perëndim, as thjesht domosdoshmëri konjitive e kësaj letërsie për publikun perëndimor. India, dhe njerëzit e saj më të suksesshëm të letrave janë sot në libraritë e botës pikërisht se sjellin pranë lexuesit këtë vend të madh, i cili çprej një dhjetëvjeçari duket se ka kthyer faqen e nevojave emergjente për të nisur me gërma të mëdha kapitullin e zhvillimit. Në gjurmët e fqinjës së saj Kinës, India po njeh një industrializim masiv, një modernizim në shkallë të gjerë, efektet e të cilave po përballen përditë me superpopullimin dhe me traditat e forta dhe të larmishme. Eshtë pikërisht kjo përplasje që përbën thelbin e pjesës dërrmuese të letërsisë indiane të fillimshekullit XXI. Pamja dyfytyrëshe e këtij vendi “Kartolinë/geto” që ka shëtitur nëpër mediat e tërë botës, shpjegohet, shtjellohet, zbulohet nga krijimtaria e autorëve të përzgjedhur nga botuesit në tërë kompleksitetin e një vendi kaq të shumfishtë sa ç’është Europa në tërësinë e saj. Në veprat e tyre ata i dhurojnë publikut perëndimor Indinë e kapërthyer nga frenezia e modernitetit, që rreket me vështirësi të sheshojë e të zbusë padrejtësitë e mëdha që ekzistojnë; një vend ku diversiteti shpesh herë është burim mosmarrëveshjesh: feja, origjina etnike apo përkatësia në një kastë janë si ai krimbi që e prish frutin nga brenda.
    Ky realitet gjendet në librat e autorëve modernë indianë: India me dy kurse shpejtësie, në ekuilibër të brishtë.
    Ajo që duket se çalon, gjithsesi, është përfaqësimi gjuhësor gjithnjë e më i kufizuar i autorëve indianë. Edhe pse anglishtja flitet vetëm nga 5% e popullsisë, të shkruash në gjuhën e Shekspirit mbetet mjeti më i preferuar për një autor inidan. Eshtë për të ardhur keq, sepse vendi i një miliard banorëve është edhe toka e shtatëmbëdhjetë idiomave dialektore dhe dymbëdhjetë alfabeteve, të përdoruara në njëzetetetë shtete federale në një komb të vetëm indian. Kjo shumëllojshmëri kulturore, jo për nga vëllimi, por për nga implikimet socio-ekonomike, mbetet në më të shumtën e herës e panjohur. Veprat e shkruara në gjuhët Tamoul apo Marathi kanë një përhapje më të kufizuar si brenda vendit edhe jashtë tij. Emrat e mëdhenj si Shashi Tharoor dhe Vikram Seth, Salman Rushdie, Amitav Ghosh, Altaf Tyrewala dhe Anita Desai përkthehen në mënyrë të vazhdueshme, ndërsa autorët e rinj vuajnë shumë për t’i kapërcyer kufijtë e Indisë.

    Salman Rushdi, as Zot as padron
    Indiani i madh i Letrave

    I njohur për “Vargjet satanike”, për të cilat ka pesëmbëdhjetë vjet që flitet dhe komentohet, Salman Rushdi nuk është njeri romani. Artist erudit dhe i angazhuar, ai është një dëshmitar i ndriçuar i kohëve tona të errëta.
    Njeriu i njëmijë çmimeve. Që në fillimet e tij si njeri i letrave në 1975, ai ka marrë një numër të babesueshëm çmimesh dhe titujsh nderi. Katër herë fitues i Booker Prize for Fiction, një nga çmimet më të mëdha letrare në gjuhën angleze (‘Fëmijët e Mesnatës’, ‘Turpi’, ‘Vargjet satanike’, ‘Grahma e fundit e Maure’), fitues në 1981 i James Tait Black Memorial Prize (‘Fëmijët e Mesnatës’), në 1984 në Francë i Çmimit për librin e huaj më të mirë, lista është shumë e gjatë: Itali, Britani, Gjermani, Suedi, Meksikë. Të gjithë vendet e nderojnë Salman Rushdi, shkrimtarin dhe kryetarin e Pen American Center, shoqatës së shkrimtarëve që luftojnë për lirinë e të shkruarit dhe të shprehjes.

    Një romancier i “turizmit kozmik”? “Rreziku i vërtetë i këtij lloj libri [trajtimi i ngjarjeve politike ndërkombëtare], është prodhimi i një gjëje sipërfaqësore, një lloj turizmi kozmik, dhe unë e kam zët të shkruaj një roman turistik. ”

    Salman Rushdi ka lindur në 19 qershor 1947 në Bombej, në Indi, vitin kur India fitoi pavarësinë dhe kur u nda nga Pakistani. Shumë herët niset për studime në Britaninë e Madhe, për t’u kthyer më vonë pranë gjirit të familjes e cila qe vendosur në Pakistan që nga 1964. Me origjinë myslimane, ai zbulon në pak kohë fetë e ndryshme (islamin, hinduizmin, pastaj kristianizmin) dhe lidhjet e tyre të stuhishme, burim i të gjitha konflikteve. Pas disa përvojave profesionale jo bindëse, në Pakistan, ai kthehet në Britaninë e Madhe dhe fillon të shkruajë. Me “Fëmijët e Mesnatës”, romani i tij i dytë, autori bën portretin e Indisë së 1947 deri në ditët tona, nga madhështitë deri në dramat e saj. Çmimet vijnë nga të katër anët, fama gjithashtu, dhe Salman Rushdi nuk do të reshtë së na udhëhequri në udhëtimin tonë përmes shkrimeve të tij me rëndësi të përbotëshme dhe në çeshtjen e kudondodhur të fesë. Situata e Pakistanit (“Turpi”), e Kashmirit (“Kllouni Shalimar”), zjarrvënës fetar (“Vargjet satanike”) apo politik (“Tërbimi”), Rushdi bëhet dëshmitari i një epoke të trazuar që ai e përshkon çprej njëzetepese vjetësh me një pasion dhe një humor të pacënuar. Shumë larg rrezikut për të rënë në kurthin e “e turizmit kozmik”, romanet e tij i bëjnë jehonë aktualitetit dhe i përgjigjen globalizimit - kulturor dhe ekonomik – nga i cili po kalojmë të gjithë sot.

    Rushdi, njeriu-skandal? 1988. Salman Rushdi boton romanin e tij të katërt “Vargjet satanike”. Ai e merr titullin e tij nga një sure e Kuranit në të cilën profeti, i mashtruar nga Satanai, i ngre një kult figurave politeiste paraislamike. Roman spektakolar dhe përcëllues, ai tregon “luftën e përjetshme midis të Mirës dhe të Keqes”, nëpërmjet dy personazheve, Gibreel Farishta – që përfaqëson ëngjëllin Gabriel – dhe Saladin Chamcha – mishërimin tokësor të Djallit. Ka sigurisht pak Salman Rushdi tek Saladin Chamcha, indian anglofil në konflikt me origjinën e tij, por është personazhi i Gabrielit që është më interesanti. Dhe do të bëhet, për këtë arsye, më i anatemuari nga një bashkësi e madhe fetare. Metaforë për lindjen e islamit, autori sugjeron se mesazhi që i shfaqet Muhametit është i pavlefshëm sepse rrjedh nga goja e satanait. Kjo vepër do ta dënonte autorin e saj “me vdekje” nga ekstremistët islamikë. Por ai do të rronte për të vazhduar misionin e tij. “Kllouni Shalimar” që do të vinte më pas do të gjykohej pa asnjë dyshim si një kryevepër letrare dhe politike.

    Anita Nair, ajo që e bën letërsinë indiane të kërcejë

    Pas “Kompartiment për zonja”, botimi i “Nëntë fytyrat e zemrës” do të rezultonte një sukses i ri për një prej shkrimtareve më të reja indiane që po fiton një famë të shpejtë në skenën e letrare ndërkombëtare. Anita Nair ka një dhjetëvjeçar që debuton dhe konfirmon talentin e saj prej shkrimtareje dhe guximin për ta çuar deri në fund një roman të madh.
    Problematika e “Nëntë fytyrat e zemrës” rrotullohet rreth kathakalit* në veçanti dhe artit në përgjithësi. Pse zgjodhi pikërisht këtë përqasje?
    Duket se gjithçka e ka një linjë logjike në procesin krijues të kësaj shkrimtareje që e ka bërë për vete lexuesin në Perëndim. Para botimit të “Kompartiment për zonja”, vetë Anita Nair kish deklaruar se nuk e dinte se ç’do t’i ofronte e ardhmja, as që “Kompartiment për zonja” do të pritej aq mirë. Meqë qe një sukses i madh, shkrimtarja nis të mendojë për domethënien e suksesit artistik.
    Eshtë diçka që një artist e kupton instinktivisht, pa qenë nevoja t’ia thonë të tjerët. Nuk donte sigurisht të bënte një libër bazuar në një hipotezë të thjeshtë apo të bënte një polemikë mbi fatin e artistit. Sfida e saj, dhe që përshfaet në çdo faqe të “Nëntë fytyrat e zemrës”, është të studiojë premisat e suksesit artistik dhe t’ia kundërvërë suksesit të jetës.
    Më e çuditshmja, është se kurthet, fitoret, vështirësitë janë të njëjtat si në jetë edhe në art.
    Dhe gjetja është se ajo e strukturon romanin e saj me kathakalin. Dhe sipas vetë shkrimtares, ajo i kishte të gjitha arsyet, në fakt janë thjesht dy, për të shkruar për kathakalin: dashuria e madhe e saj për këtë formë valleje komplekse, për këtë art të lojës, e cila, (arsyeja e dytë), nga të gjitha anët i thur lavde anës gri të jetës. Asgjë nuk është kurrë e zezë apo e bardhë në kathakali. Ajo pranon lehtësisht që edhe njeriu më i keq mund ta ketë një anë të butë, të ndjeshme, edhe qenia më heroike mund të ketë një anë të ashpër. Prandaj në intervalet e strukturës së kësaj valleje, rri goxha vend për interpretimin. Anita Nair e përdor kathakalin për të eksploruar jetën e artistit dhe mënyrën se si arti gdhend fatin.
    Në këtë roman kaq interesant, që do të ishte shumë e bukur po të vinte në shqip, vjen e materializuar me një elegancë të paparë marrëdhënia personale e shkrimtares me këtë valle të shenjtë të Indisë. Ajo ka deklaruar në shtyp se e ka adhuruar gjithmonë muzikën e kathakalit. Pasi ka lexuar historinë dhe gojëdhënat mbi të është dashuruar marrëzisht pas saj dhe ajo tashmë është bërë një burim gëzimi në jetën e saj. Aq sa ajo e përdorni shumë mitologjinë indiane në romanin e vet, një mënyrë kjo për të treguar se letërsia flet për tradita po aq për modernitet.
    Mitologjia indiane vazhdon të ketë një prani të fortë në Indi. Po, në kontekstin urban, ajo ka thjesht vlerën e një historie që tregohet, në ambientin ruaral ajo ngrihet në rang parabole për mënyrën se si duhet jetuar jeta. Sigurisht, fjala është për versione fetare racionale dhe të aplikueshme.
    Anita Nair i ka marrë hua gjithsesi kathakalit mënyrën e saj të të treguarit të këtyre miteve duke privilegjuar dimensionin gri të botës sesa atë manikeist.
     

Shpërndajeni këtë faqe